Bijna een maand na de grootschalige sabotage van het Nederlandse spoor op Prinsjesdag 2026 is nog altijd niet duidelijk wie verantwoordelijk is. Op minstens 35 locaties werden ijzeren staven, buizen en andere voorwerpen op of aan de rails gelegd. Daardoor ontstonden storingen en raakte het treinverkeer in grote delen van Nederland ontregeld.
De omvang van de acties maakte grote indruk op ProRail. Woordvoerder Joke van der Cruysen noemde de gebeurtenissen ongekend. Hoewel de spoorbeheerder rekening houdt met mogelijke verstoringen door demonstraties, was deze vorm van sabotage niet voorzien. Dat er voorlopig geen aanhoudingen zijn gemeld, maakt de zaak er niet eenvoudiger op.
Politieonderzoek loopt nog volop
Het onderzoek wordt uitgevoerd door de eenheid Landelijke Expertise en Operaties van de politie, in samenwerking met regionale politie eenheden en het Openbaar Ministerie. Al kort na de incidenten liet de politie weten dat het om een omvangrijk onderzoek ging, dat zich op verschillende plaatsen in het land afspeelt.
Een woordvoerder benadrukte destijds dat er hard werd gewerkt aan het onderzoek. Inmiddels wil de politie geen informatie geven over eventuele verdachten of over de vraag wanneer er meer duidelijkheid kan komen. Ook is niet bekendgemaakt of er concrete aanknopingspunten zijn die naar mogelijke daders leiden.
Eerste storingen vroeg in de ochtend
De eerste meldingen kwamen op 15 september rond 5.30 uur binnen. Op minstens twintig locaties werden voorwerpen aangetroffen die storingen veroorzaakten. ProRail vermoedde vrijwel direct dat er sprake was van sabotage, omdat het materiaal bewust op of aan het spoor leek te zijn geplaatst.
In de loop van de ochtend kwamen er meer meldingen binnen en liep het aantal getroffen locaties op tot minstens 35. Op verschillende plaatsen lagen buizen en kabels op of aan de rails. ProRail verwijderde de voorwerpen, waarna het treinverkeer geleidelijk kon worden hervat. Reizigers kregen die ochtend op veel trajecten te maken met vertragingen en uitgevallen treinen.
Sabotage met kennis van spoorbeveiliging
De manier waarop de sabotage werd uitgevoerd, wijst volgens ProRail op een gerichte actie. Door buizen aan het spoor vast te tapen, konden de betrokkenen kortsluiting veroorzaken. De beveiligingssystemen registreren zoiets als een storing, waardoor treinen uit veiligheidsoverwegingen moeten stoppen.
Dat maakt de incidenten anders dan een eenvoudige blokkade van het spoor. Volgens Van der Cruysen lijkt het erop dat de daders wisten hoe de systemen werken. Hoewel sabotage op het spoor niet volledig nieuw is, was ProRail niet voorbereid op een operatie van deze omvang.
In het verleden zijn er ook andere gevaarlijke situaties geweest. Zo ontspoorde bij Weert in Limburg enkele jaren geleden een intercity nadat een ijzeren staaf dwars over het spoor was gelegd. Dat incident onderstreept dat voorwerpen op de rails niet alleen vertragingen kunnen veroorzaken, maar ook de veiligheid van reizigers en personeel in gevaar kunnen brengen.
Weinig camerabeelden beschikbaar
Een belangrijk probleem voor de onderzoekers is het beperkte aantal camerabeelden. ProRail bestuursvoorzitter Mirjam van Velthuizen wees erop dat camera’s vooral bij overwegen zijn geplaatst. Ze worden daar onder meer gebruikt om de verkeersveiligheid te verbeteren en suïcide te helpen voorkomen.
Op veel plekken waar de sabotage plaatsvond, zijn echter geen of weinig camera’s aanwezig. Daardoor kunnen onderzoekers niet overal eenvoudig nagaan wie zich rond het spoor heeft opgehouden. Toch denkt justitieminister David van Weel dat de daders uiteindelijk kunnen worden opgespoord.
Voorafgaand aan de Algemene Politieke Beschouwingen zei Van Weel dat er materiaal is achtergelaten en dat dit ergens vandaan moet komen. Hij riep op om de mogelijkheden van politie en Openbaar Ministerie niet te onderschatten. Camerabeelden zijn volgens hem immers niet het enige middel waarmee een onderzoeksteam verdachten kan identificeren.
Boerenactivisten genoemd, maar niets bevestigd
Over de identiteit van de betrokkenen bestaat nog altijd grote onzekerheid. Er zijn aanwijzingen geopperd dat boerenactivisten mogelijk een rol hebben gespeeld, maar daarvoor is geen bevestiging gegeven. Geen enkele groep heeft de spooracties opgeëist en de politie heeft zich niet uitgesproken over mogelijke verdachten.
Op dezelfde dag werden op verschillende plaatsen langs Nederlandse snelwegen hooibalen in brand gestoken. Farmers Defence Force had vooraf aangekondigd dat er rond het middaguur acties zouden plaatsvinden. De samenloop van de gebeurtenissen heeft vragen opgeroepen, maar bewijst op zichzelf niet dat dezelfde personen achter de spoorincidenten zaten.
Premier Jetten reageerde destijds scherp op de gebeurtenissen. Hij noemde de sabotage van het spoor heel heftig en vond dat de acties alle perken te buiten gingen. Daarmee werd ook vanuit politiek Den Haag duidelijk gemaakt dat het niet ging om een gewone verstoring van het openbaar vervoer, maar om incidenten met mogelijk ernstige gevolgen.
Trein botst bij Steenwijk op materiaal
Hoe gevaarlijk de sabotage had kunnen aflopen, bleek bij Steenwijk. Daar botste een trein op materiaal dat op het spoor lag. De botsing liep zonder gevolgen af, mede doordat de trein op dat moment al met een aanwijzing reed en daardoor niet op volle snelheid reed.
Van der Cruysen benadrukte dat de spoorbeveiliging goed had gewerkt. Volgens haar had er veel kunnen gebeuren en mag men blij zijn dat de systemen hun werk hebben gedaan. Ze hoopt dat dergelijke acties uitzonderlijk blijven, omdat ze een serieus gevaar vormen voor zowel reizigers als machinisten.
Extra toezicht op duizenden kilometers spoor
Na de incidenten verhoogde ProRail de waakzaamheid. In het oosten van Nederland werd extra gesurveilleerd en de spoorbeheerder zet ook kunstmatige intelligentie in om verdachte bewegingen langs het spoor te herkennen. Volgens Van der Cruysen kan daarmee veel informatie worden verzameld zonder dat daarvoor voortdurend grote aantallen medewerkers nodig zijn.
Toch blijft het beveiligen van het volledige spoorwegnet een enorme opgave. Nederland beschikt over ongeveer 7000 kilometer spoor en het is volgens Van Velthuizen niet eenvoudig om al die trajecten voortdurend te bewaken. ProRail vraagt daarom al langer om extra middelen voor een betere beveiliging.
De sabotage op Prinsjesdag kan die discussie opnieuw aanwakkeren. Politici vroegen die dag al aandacht voor de bescherming van het spoor. Zolang niet duidelijk is wie verantwoordelijk was en hoe de acties konden worden voorbereid, blijft de vraag hoe Nederland dergelijke incidenten in de toekomst beter kan voorkomen.
Bronnen en credits
Bron: NPO Radio 1
