Het Europees Parlement heeft het Internationaal Strafhof (ICC) uitgeroepen tot winnaar van de Sacharovprijs van dit jaar. De bekendmaking vond donderdag 22 oktober plaats. Met de onderscheiding krijgt het hof in Den Haag de belangrijkste mensenrechtenprijs van de Europese Unie, op een moment waarop de instelling onder druk staat van de Verenigde Staten.
De Amerikaanse regering heeft het ICC op een sanctielijst geplaatst. De prijsuitreiking staat gepland voor december, tijdens een plenaire vergadering in Straatsburg. De exacte datum is nog niet bekend. Met de keuze erkent het Europees Parlement het werk van het hof op het gebied van internationaal recht en gerechtigheid.
Een mensenrechtenprijs met een lange geschiedenis
De Sacharovprijs bestaat sinds 1988 en is bedoeld voor personen en organisaties die zich inzetten voor mensenrechten en democratie. De prijs werd bij de eerste uitreiking toegekend aan Nelson Mandela en Anatoli Martsjenko. Sindsdien is de onderscheiding uitgegroeid tot een belangrijk onderdeel van het Europese mensenrechtenbeleid.
Aan de prijs is een bedrag van 50.000 euro verbonden. De winnaar ontvangt de onderscheiding tijdens een formele plenaire vergadering van het Europees Parlement. Daarmee krijgt de bekroonde persoon of organisatie ook een internationaal podium om aandacht te vragen voor mensenrechten en de bescherming van fundamentele vrijheden.
Van Aleksej Navalny tot de Iraanse vrouwenbeweging
Het Internationaal Strafhof voegt zich bij een reeks bekende laureaten. Eerdere winnaars waren onder anderen de Russische oppositieleider Aleksej Navalny, de bevolking van Oekraïne en de Iraanse vrouwenbeweging Vrouwen, Leven, Vrijheid. Ook Nelson Mandela en Malala Yousafzai ontvingen de prijs.
Opvallend is dat dit jaar een internationale rechterlijke instelling wordt bekroond. In eerdere edities ging de onderscheiding naar dissidenten, journalisten, advocaten, activisten en andere personen of organisaties die zich inzetten voor fundamentele rechten. De keuze voor het ICC past bij die traditie, omdat het hof zich richt op de strafrechtelijke vervolging van individuen die worden verdacht van de ernstigste internationale misdrijven.
Zo wordt de winnaar gekozen
De selectieprocedure begint met voordrachten door politieke fracties en afzonderlijke Europarlementariërs. Voor iedere kandidaat is de steun van minimaal veertig leden nodig. Vervolgens stemmen de betrokken parlementaire commissies over een shortlist met drie kandidaten.
De uiteindelijke winnaar wordt gekozen door de Conferentie van voorzitters. Dat orgaan bestaat uit de voorzitters van de politieke fracties en wordt geleid door de voorzitter van het Europees Parlement. De beslissing wordt daarmee genomen op het hoogste politieke niveau binnen het Parlement.
Roberta Metsola benadrukt het belang van het hof
De bekendmaking in Straatsburg werd met applaus ontvangen. Volgens de berichtgeving stonden leden van de fracties van de Europese Volkspartij, de sociaaldemocraten, Renew Europe en de Groenen op om hun steun te tonen.
Parlementsvoorzitter Roberta Metsola verklaarde bij de aankondiging dat het Parlement met de prijs het belangrijke werk van het hof erkent bij het handhaven van internationaal recht en gerechtigheid. Daarmee onderstreepte ze het belang dat het Parlement hecht aan onafhankelijke rechtspraak, juist nu internationale instellingen te maken hebben met politieke spanningen en kritiek vanuit verschillende landen.
Het ICC reageert op de onderscheiding
Ook het Internationaal Strafhof heeft laten weten dankbaar te zijn voor de erkenning. Volgens ICC voorzitter Tomoko Akane krijgt de onderscheiding extra betekenis in een periode waarin het hof met Amerikaanse sancties wordt geconfronteerd. De prijs onderstreept volgens haar het belang van onafhankelijke rechterlijke instellingen.
Akane wees daarnaast op de rol van mensen die zich inzetten voor de handhaving van het internationaal recht. Dat recht is volgens haar een belangrijke basis voor duurzame vrede. Ze benadrukte dat vrede en veiligheid niet los kunnen worden gezien van rechtvaardigheid en een functionerende rechtsorde.
Wat het Internationaal Strafhof doet
Het ICC is gevestigd in Den Haag en verschilt van het Internationaal Gerechtshof van de Verenigde Naties. Het Internationaal Gerechtshof behandelt geschillen tussen staten en geeft juridisch advies aan bevoegde VN organen. Het Strafhof richt zich daarentegen op de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van individuele personen voor onder meer genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven.
Het ICC is een onafhankelijke internationale instelling en maakt geen deel uit van de Verenigde Naties. Het is opgericht op basis van het Statuut van Rome. De aangesloten landen hebben zich daarmee verbonden aan de regels van het hof. De Verenigde Staten zijn geen partij bij dat verdrag en hebben het hof al jarenlang kritisch benaderd.
Amerikaanse sancties zetten het hof onder druk
Onder president Donald Trump is de Amerikaanse druk op het ICC verder toegenomen. Washington heeft sancties ingesteld tegen functionarissen van het hof en heeft begin deze maand ook het ICC als instelling op een sanctielijst geplaatst. De Amerikaanse regering verwijt het hof dat het zijn bevoegdheden te ver zou willen uitbreiden.
Volgens berichtgeving van de New York Post zou een interne memo van de Amerikaanse regering plannen beschrijven om het ICC stapsgewijs te verzwakken. De precieze gevolgen van de sancties hangen af van de maatregelen die formeel van kracht worden en de manier waarop deze worden toegepast.
De toekenning van de Sacharovprijs is volgens de beschikbare informatie geen rechtstreeks antwoord op de Amerikaanse sancties. De keuze van het Europees Parlement staat formeel los van die maatregelen, ook al vindt de uitreiking plaats tegen de achtergrond van oplopende spanningen rond het hof.
Ook ABN AMRO kan gevolgen ondervinden
De Amerikaanse sancties kunnen mogelijk gevolgen hebben voor organisaties die financiële diensten leveren aan het Internationaal Strafhof. ABN AMRO is de huisbankier van het hof. RTL Z berichtte eerder over de risico’s waarmee de bank te maken kan krijgen als de Amerikaanse maatregelen volledig van kracht worden.
De kwestie laat zien dat sancties tegen een internationale instelling ook gevolgen kunnen hebben voor bedrijven en andere organisaties die ermee samenwerken. Welke financiële en juridische risico’s daadwerkelijk ontstaan, hangt af van de precieze reikwijdte van het sanctieregime en de uitvoering ervan.
Uitreiking volgt in december
Met de toekenning van de Sacharovprijs spreekt het Europees Parlement zijn waardering uit voor het werk van het Internationaal Strafhof. De onderscheiding bestaat niet alleen uit het geldbedrag van 50.000 euro, maar geeft het hof ook zichtbaarheid op het internationale politieke toneel.
De formele uitreiking vindt in december plaats tijdens een plenaire vergadering in Straatsburg. Een exacte datum is nog niet bekendgemaakt. De prijsuitreiking zal plaatsvinden terwijl het debat over de onafhankelijkheid van internationale rechtspraak en de verhouding tussen het ICC en de Verenigde Staten voortduurt.
Bronnen en credits
Bron: AD
