Een groot deel van de Nederlandse wegen en spoorwegen voldoet niet aan de eisen die de NAVO stelt aan militair transport. Dat blijkt uit een rapport van de Algemene Rekenkamer dat op 13 oktober 2026 verscheen. Vooral de hoogte van viaducten, de draagkracht van bruggen en de breedte van wegen kunnen problemen opleveren wanneer zwaar militair materieel door Nederland moet worden vervoerd.
Op dit moment bereiken militaire konvooien hun bestemming vrijwel altijd. Toch waarschuwt de Rekenkamer voor de gevolgen als Nederland in een oorlogssituatie terechtkomt. Zonder aanpassingen kan het verplaatsen van grote hoeveelheden militair materieel leiden tot ernstige verkeersproblemen. Om de infrastructuur geschikt te maken, is naar schatting 9,5 miljard euro nodig.
Bruggen, viaducten en wegen vormen knelpunt
In het rapport Focus op militaire mobiliteit brengt de Algemene Rekenkamer de problemen met de Nederlandse infrastructuur in kaart. Daarbij komen drie belangrijke technische eisen naar voren: voldoende doorrijhoogte, voldoende draagkracht en voldoende breedte. Vooral bij bruggen bestaat op veel plekken een risico dat zware militaire voertuigen niet veilig kunnen passeren.
Niet iedere afwijking leidt automatisch tot problemen. Dat gebeurt pas wanneer een voertuig daadwerkelijk tegen een beperking aanloopt. Een te laag viaduct kan bijvoorbeeld een obstakel vormen voor een voertuig dat hoger is dan toegestaan. Soms kan een colonne een alternatieve route nemen, maar dat kost tijd en kan extra drukte op andere wegen veroorzaken.
Waarom militaire konvooien voorlopig aankomen
Ondanks de tekortkomingen verloopt het militaire transport momenteel grotendeels zonder grote problemen. Dat komt doordat slechts een klein deel van de transporten bestaat uit voertuigen waarvoor de afwijkende afmetingen of het gewicht daadwerkelijk een belemmering vormen. Het grootste deel van het militaire vervoer past wel binnen de bestaande infrastructuur.
Toch zijn de beperkingen niet uitsluitend theoretisch. Defensie heeft in het verleden al eens een vervoersaanvraag van een bondgenoot moeten afwijzen omdat het transport te zwaar was. Voor uitzonderlijk grote of zware voertuigen kan de infrastructuur dus nu al een probleem vormen. Wanneer de omvang van militaire transporten toeneemt, kan dat risico groter worden.
Nederland is een belangrijke schakel voor de NAVO
Nederland heeft binnen de NAVO een belangrijke logistieke positie. Door de ligging aan de Noordzee kunnen militair materieel en troepen via Nederlandse havens en verbindingen verder Europa in worden vervoerd. Het land moet niet alleen de verplaatsing van de eigen krijgsmacht ondersteunen, maar ook die van bondgenoten mogelijk maken.
In Europees verband zijn in 2023 corridors en routes vastgelegd waarlangs militair materieel door de Europese Unie moet kunnen worden verplaatst. Die verbindingen zijn bedoeld om transporten zo efficiënt mogelijk te laten verlopen en vertragingen te beperken. Wanneer bruggen, spoorlijnen of wegen niet aan de vereiste technische normen voldoen, kan dat de militaire mobiliteit binnen heel Europa bemoeilijken.
Achterstallig onderhoud vergroot de problemen
De Rekenkamer wijst erop dat de problemen met militaire mobiliteit deels samenhangen met de bredere staat van de Nederlandse infrastructuur. Door achterstallig onderhoud en beperkte budgetten zijn sommige bruggen en andere constructies verouderd. Daardoor kunnen beperkingen gelden voor het gewicht van voertuigen of de snelheid waarmee zij een verbinding mogen gebruiken.
Die maatregelen raken zowel het gewone verkeer als militaire transporten. Investeringen kunnen daarom meerdere doelen dienen. Wanneer een brug wordt versterkt om zware militaire voertuigen te kunnen dragen, kan dat ook voordelen opleveren voor civiele transporten. De overheid moet volgens de Rekenkamer dus rekening houden met de samenhang tussen militair gebruik en de dagelijkse verkeersstromen.
Oorlogssituatie kan dagelijks verkeer ontregelen
Het grootste risico ontstaat wanneer Nederland in een oorlogssituatie grote hoeveelheden militair materieel moet verplaatsen. Konvooien kunnen dan niet altijd de meest directe route gebruiken. Wanneer voertuigen moeten omrijden of via op en afritten een obstakel proberen te vermijden, gebruiken ze extra ruimte op wegen die ook door burgers en bedrijven nodig zijn.
Dat kan leiden tot vertragingen en extra verkeersdrukte. De precieze locaties van de knelpunten heeft de Algemene Rekenkamer niet openbaar gemaakt. Die informatie is vertrouwelijk met de Tweede Kamer gedeeld. Ook de vaarwegen zijn buiten het onderzoek gehouden. De analyse richt zich uitsluitend op de Nederlandse auto en spoorwegen.
Miljardeninvesteringen noodzakelijk
De totale kosten om de Nederlandse infrastructuur aan de militaire eisen te laten voldoen, worden geraamd op ongeveer 9,5 miljard euro. Daarvan is naar schatting 5 miljard euro specifiek nodig om technische tekortkomingen voor militair transport aan te pakken. Voor de wegen gaat het om ongeveer 3 miljard euro en voor het spoor om 2 miljard euro.
Daarnaast noemt de Rekenkamer bedragen voor het verbeteren van de capaciteit. Zo is ongeveer 1,2 miljard euro geraamd voor de vernieuwing van militaire corridors op de weg. Voor uitbreiding van de wegcapaciteit gaat het om circa 2,9 miljard euro. Voor het spoor wordt hiervoor ongeveer 400 miljoen euro genoemd. De kosten voor onderhoud en eventuele aanpassingen aan vaarwegen zijn nog niet bekend.
Kabinet moet keuzes maken
Barbara Joziasse, collegelid van de Algemene Rekenkamer, benadrukt dat de overheid voor een ingewikkelde opgave staat. Er is al veel geld nodig om de bestaande infrastructuur te onderhouden en veilig te houden. Daarbovenop komen de investeringen die nodig zijn om aan de eisen voor militair transport te voldoen.
“Civiel en militair gebruik van infrastructuur raken elkaar”, stelt Joziasse. Volgens haar zijn geld en capaciteit niet onbeperkt beschikbaar. Dat betekent dat de overheid prioriteiten moet bepalen en keuzes zal moeten maken over welke projecten als eerste worden uitgevoerd.
De NAVO lidstaten streven naar defensie uitgaven van 5 procent van het bruto binnenlands product. Daarvan is 1,5 procent bedoeld voor aanverwante uitgaven, waaronder kritieke infrastructuur. Minister Vincent Karremans van Infrastructuur heeft aangekondigd dit najaar prioriteiten te stellen. De vraag is welke investeringen voorrang krijgen en hoe snel Nederland de belangrijkste knelpunten kan aanpakken.
Het rapport maakt duidelijk dat militaire mobiliteit niet alleen een zaak is van defensie. Ook de staat van bruggen, wegen en spoorlijnen speelt een belangrijke rol bij de verdediging van Europa. Zolang die verbindingen niet overal geschikt zijn voor zwaar militair transport, blijft Nederland kwetsbaar voor vertragingen wanneer de behoefte aan snelle troepenverplaatsingen plotseling sterk toeneemt.
Bronnen en credits
Bron: BNR
