Jetten spreekt Zelensky in New York: ‘Kyiv kan amper functioneren door Russische aanvallen’

Het Oekraïense parlement kan volgens premier Rob Jetten nauwelijks nog normaal functioneren door de aanhoudende Russische aanvallen. Dat zei de Nederlandse premier woensdag na een gesprek met president Volodymyr Zelensky in de marge van de VN-top in New York. Volgens Jetten belemmert de aanhoudende oorlog niet alleen het dagelijks bestuur van Oekraïne, maar ook de hervormingen die het land moet doorvoeren.

Jetten sprak Zelensky aan op de noodzaak om door te gaan met hervormingen, ondanks de moeilijke omstandigheden. Het gesprek vond plaats aan de rand van de jaarlijkse VN-top, waar wereldleiders bijeenkomen om internationale kwesties te bespreken. Voor Oekraïne, dat al ruim vier jaar in oorlog is met Rusland, staat op zulke topontmoetingen vaak de voortzetting van internationale steun centraal.

Regelgeving en corruptie remmen innovatie

Jetten wees Zelensky op wat hij ziet als een gemiste kans voor Oekraïne. Het land beschikt volgens de premier over grote innovatiekracht, maar een aanzienlijk deel daarvan wordt volgens hem niet benut. De oorzaak ligt volgens Jetten in regelgeving en corruptie die in de weg zitten. Hij noemde de aanpak van corruptie en het schrappen van overtollige regels essentieel voor de toetreding van Oekraïne tot de Europese Unie, zo zei hij tegen aanwezige media.

Die boodschap komt niet uit de lucht vallen. De afgelopen maanden kwamen enkele grote corruptiezaken in Oekraïne aan het licht. Vorige maand nog werd het plaatsvervangend hoofd van het kantoor van Zelensky ontslagen, nadat deze functionaris verdachte werd in een onderzoek van de Oekraïense anticorruptiedienst NABU. Details over de identiteit van de ontslagen medewerker zijn niet bekendgemaakt.

Parlement in Kyiv “amper” functioneel

Volgens Jetten wordt het doorvoeren van hervormingen bemoeilijkt door de voortdurende Russische aanvallen op Oekraïne. Het parlement in Kyiv kan daardoor volgens hem “amper functioneren”. Die uitspraak van de premier onderstreept de dubbele druk waarmee Oekraïne kampt: enerzijds de noodzaak om te hervormen voor EU-toetreding, anderzijds de praktische onmogelijkheid om dat proces ongestoord te laten verlopen tijdens een oorlog.

Het is niet bekend hoe Zelensky zelf op deze specifieke opmerking van Jetten heeft gereageerd. Wel bood de Nederlandse premier tijdens het gesprek concrete hulp aan. Jetten stelde Nederlandse kennis en expertise beschikbaar om Oekraïne te ondersteunen bij de bestrijding van corruptie en het schrappen van regelgeving.

Jetten bezocht Kyiv al eerder dit jaar, vooruitlopend op de ceremonie in Middelburg. In zijn toespraak vertelde hij dat hij tijdens dat bezoek onder meer een dronefabriek bezocht, waar hij sprak met vrouwelijke dronemonteurs. Volgens Jetten leidden zij voor de oorlog een gewoon bestaan en zorgden zij voor hun gezin, tot hun wereld veranderde en zij ervoor kozen mee te veranderen door werk op te pakken dat ze zich voorheen nooit hadden kunnen voorstellen.

Eerder bezoek aan Kyiv

Het gesprek in New York staat niet op zichzelf in de contacten tussen beide leiders. Eerder dit jaar reikte Jetten in Middelburg de International Four Freedoms Award uit aan Zelensky, tijdens een ceremonie waarin hij de Oekraïense president prees als “symbool van de strijd voor vrijheid” in zijn land. In zijn toespraak bij die gelegenheid verwees Jetten naar een eigen bezoek aan Kyiv, waar hij naar eigen zeggen zag dat helden “niet als held geboren worden” maar hun menselijkheid weten te behouden in een onmenselijke situatie.

Zelensky accepteerde die prijs destijds alleen namens het hele Oekraïense volk, aldus Jetten in zijn toespraak. De premier sprak toen ook over de miljoenen gewone Oekraïners die hun leven noodgedwongen hebben omgegooid sinds het begin van de grootschalige Russische invasie, ruim vier jaar geleden.

Verband tussen oorlog en hervormingstempo

De koppeling die Jetten legt tussen de oorlogssituatie en het beperkte hervormingstempo werpt licht op een dilemma waar Oekraïne al langer mee worstelt. Het land moet aan strenge EU-criteria voldoen om verder te kunnen integreren in de Europese Unie, terwijl het tegelijkertijd al zijn middelen en aandacht nodig heeft voor de oorlogvoering tegen Rusland. Corruptiebestrijding en deregulering vergen bestuurlijke capaciteit die door de aanvallen onder druk staat.

Jetten deed zijn uitspraken tegen aanwezige media in New York, in de marge van de VN-top. Over concrete afspraken of toezeggingen die uit het gesprek zijn voortgekomen, is niets gemeld. Ook is niet duidelijk of het aanbod van Nederlandse kennis en expertise inmiddels een vervolg heeft gekregen.

Vervolg blijft onduidelijk

Voorlopig blijft het bij de verklaring die Jetten na afloop van het gesprek aflegde. De Nederlandse regering heeft niet aangegeven op welke termijn of in welke vorm de aangeboden expertise concreet zou worden ingezet. Ook over eventuele reacties van Zelensky op de Nederlandse boodschap is niets naar buiten gebracht. De VN-top in New York liep woensdag door, met verschillende bilaterale ontmoetingen tussen wereldleiders in de marge van het officiële programma.