PRO wil eeuwenoud abortusartikel schrappen: ‘Zorg hoort niet in het strafrecht’

PRO-Kamerlid Lisa Vliegenthart probeert opnieuw abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen. Zij dient een wetsvoorstel in dat artikel 296 van dat wetboek moet schrappen, het artikel dat de uitvoering van een abortus strafbaar stelt. Volgens Vliegenthart hoort abortus als zorg niet thuis in het strafrecht, maar in de zorgwetgeving.

Het voorstel is niet de eerste poging om deze wetswijziging door de Tweede Kamer te krijgen. In 2023 deed de partij, destijds nog onderdeel van GroenLinks-PvdA, via voormalig Kamerlid Corinne Ellemeet al een vergelijkbare poging. Vliegenthart borduurt met haar huidige voorstel voort op dat eerdere initiatief.

Hoe abortus in het strafrecht belandde

De strafbaarstelling van abortus gaat terug tot de Zedelijkheidswet, die ongeveer een eeuw geleden werd ingevoerd. Die wet verbood destijds ook andere zaken die vooral vrouwen raakten, zoals de verkoop van voorbehoedsmiddelen en het werk in de prostitutie. Pas tijdens de seksuele revolutie in de jaren zeventig kwam er verandering: het verbod op anticonceptie verviel en de eerste abortusklinieken openden hun deuren, destijds nog gedoogd zonder wettelijke basis.

De huidige Wet afbreking zwangerschap kwam er om deze praktijk te reguleren. Sindsdien is abortus in Nederland toegestaan onder voorwaarden, maar bleef de uitvoering ervan formeel een strafbaar feit tenzij aan strikte eisen wordt voldaan.

Wat artikel 296 nu precies regelt

Volgens de huidige wet is degene die een abortus uitvoert strafbaar, tenzij de ingreep plaatsvindt in een speciale kliniek of een ziekenhuis met de juiste vergunning. Dit systeem van vergunningen voor klinieken en artsen bepaalt dus wie abortus mag uitvoeren en onder welke omstandigheden. PRO wil dat artikel 296 volledig verdwijnt uit het Wetboek van Strafrecht, zodat abortus niet langer als potentieel misdrijf wordt behandeld maar als reguliere zorgbehandeling wordt ondergebracht in de zorgwetgeving.

Politieke verdeeldheid over het voorstel

De kans op een meerderheid voor het voorstel hangt sterk af van de opstelling van de VVD. Die partij heeft in haar verkiezingsprogramma van 2025 vastgelegd dat legale abortus uit het Wetboek van Strafrecht moet worden gehaald. Eerder ging de VVD daar nog niet zo ver in. De partij heeft zich echter nog niet uitgesproken over steun aan dit specifieke wetsvoorstel van Vliegenthart.

De aankondiging van Vliegenthart valt samen met actie van de Dolle Mina’s, die dezelfde ochtend bij de Tweede Kamer demonstreren voor hetzelfde doel. Zij ontvangen het wetsvoorstel uit handen van de PRO-Kamerlid als symbolisch startpunt van het traject.

Binnen de coalitie ligt het onderwerp gevoelig. Coalitiepartij CDA is tegen versoepeling van de abortuswetgeving. Ook de SGP en de ChristenUnie verzetten zich vanuit religieuze overtuiging tegen het schrappen van abortus uit het strafrecht. Tegenover deze partijen staan onder meer D66 en andere oppositiepartijen, die het voorstel van PRO wel steunen.

Zorgregulering versus strafrecht

Linde Bryk, hoofd strategische rechtszaken bij Bureau Clara Wichmann, onderschrijft het uitgangspunt van PRO dat abortus als zorgbehandeling niet in het strafrecht thuishoort. Volgens haar horen in het Wetboek van Strafrecht alleen zaken te staan die de samenleving als misdaad of overtreding beschouwt, met een bijbehorende straf. Bryk stelt dat handhaving van abortus binnen het strafrecht niet bijdraagt aan bescherming van vrouwen, maar juist aan stigmatisering.

Zij wijst er daarnaast op dat regulering via het gezondheidsrecht een kader biedt dat kwaliteit en zorgvuldigheid van de behandeling waarborgt, zonder dat daarvoor een strafbepaling nodig is. Bryk noemt ook een risico van de huidige situatie: zolang abortus onder het strafrecht valt, is het volgens haar makkelijker om de strafbaarstelling in de toekomst weer te verbreden, bijvoorbeeld bij een conservatievere politieke wind.

Zelfbeschikkingsrecht als kernargument

Voorstanders van het schrappen van artikel 296 wijzen op het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw als centraal argument. Dit recht op persoonlijke en lichamelijke autonomie wordt beschermd door het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Volgens Bryk is toegang tot abortus als medische behandeling bovendien een essentieel onderdeel van het recht op gezondheid, een positie die ook de Wereldgezondheidsorganisatie inneemt.

Tegenstanders van decriminalisering redeneren vanuit een ander uitgangspunt. Zij zien abortus niet als gewone gezondheidszorg, maar plaatsen de bescherming van het ongeboren leven voorop in hun afweging tegen het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw.

Onderzoek onder het EenVandaag Opiniepanel uit 2025 wees uit dat 60 procent van de Nederlanders vindt dat het hoog tijd is dat abortus uit het strafrecht verdwijnt. Dat cijfer onderstreept de maatschappelijke discussie die PRO met het voorstel opnieuw aanwakkert.

Vervolgtraject voor het wetsvoorstel

Het wetsvoorstel van Vliegenthart lijkt in grote lijnen op het eerdere voorstel uit 2023, maar is op praktische punten aangepast. Voordat het voorstel in de Tweede Kamer kan worden behandeld, moet het eerst langs de gebruikelijke procedurele stappen. De VVD heeft aangegeven het voorstel zorgvuldig te willen bestuderen zodra het formeel voorligt, gezien de gevoeligheid van het onderwerp.

Voor PRO staat meer op het spel dan alleen deze wetswijziging. Mocht het lukken om abortus uit het strafrecht te halen, dan wil de partij vervolgens ook het recht op abortus laten verankeren in de Grondwet. Die volgende stap maakt deel uit van de bredere politieke inzet van de partij op dit dossier.