Racismecoördinator wil inclusiever onderwijs: ‘Het is nog akelig stil’

De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, Rabin Baldewsingh, wil dat het onderwijs in Nederland inclusiever wordt. Hij zegt dat tegen het ANP, na het onderzoek naar de rol van het koningshuis in het koloniale verleden. Volgens Baldewsingh is het op dit punt “nog akelig stil”. Het onderzoek, dat vrijdag 2 oktober 2026 werd gepresenteerd, is volgens hem een kans die niet onbenut mag blijven.

Baldewsingh verwijst naar de woorden van koning Willem-Alexander. De koning noemde het onderzoek van de Universiteit Leiden een aansporing. “Laat dit dan verdikkeme een aansporing zijn om het onderwijs inclusiever te maken”, zegt de coördinator in Den Haag. Daarmee legt hij de nadruk op het klaslokaal, waar het verleden volgens hem begrijpelijk moet worden.

Bewustwording moet vroeg beginnen

Baldewsingh legt uit waarom hij het onderwijs noemt. “Erkenning en herkenning beginnen met bewustwording”, zegt hij. “Dat moet zo vroeg mogelijk, dus ook in het onderwijs.” Hij koppelt het koloniale verleden dus aan de manier waarop jonge mensen erover leren. Concrete maatregelen noemt hij in zijn reactie niet.

De coördinator ziet de aansporing van de koning ook als een verantwoordelijkheid voor anderen. Hij vindt dat de stilte rond dit onderwerp doorbroken moet worden. Het onderzoek geeft daarvoor volgens hem aanleiding, omdat het koningshuis zelf het verleden onder ogen ziet.

Wat het onderzoek aan het licht bracht

Het onderzoek naar de rol van het Huis Oranje-Nassau in het koloniale verleden werd uitgevoerd onder leiding van historicus Gert Oostindie. Een van de opvallendste uitkomsten betreft geld. Het Huis Oranje-Nassau verdiende omgerekend bijna 576 miljoen euro aan de koloniale geschiedenis van Nederland. Vrijwel al dit geld, een kleine 566 miljoen euro, kwam uit het voormalige Nederlands-Indië.

Het onderzoek plaatst de Oranjes ook in een breder Europees beeld. Niet alleen het Nederlandse koningshuis, maar ook alle andere Europese vorstenhuizen hebben een geschiedenis met een koloniaal verleden en slavernij. De motieven waren volgens het onderzoek in grote lijnen dezelfde als die van de Oranjes. Daarmee geeft het onderzoek context aan de woorden van Baldewsingh over andere koningshuizen.

De reactie van de koning

Koning Willem-Alexander noemt de bevindingen “onverbloemd en indringend”. Dat het binnen zijn familie aan tegendraads leiderschap ontbrak, vindt hij “schrijnend en confronterend”. Als staatshoofd bood hij bovendien excuses aan voor “de Atlantische slavernij en het extreme geweld in de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog”.

Onderzoeker Oostindie prijst de koning om die excuses. In zijn ogen is het een belangrijk moment dat het staatshoofd zo duidelijk stelling neemt. Baldewsingh sluit daarbij aan, omdat hij in het optreden van de koning een erkenning ziet die zijn eigen werk raakt.

Doorwerking in het heden

Volgens Baldewsingh blijft het koloniale verleden niet beperkt tot de geschiedenisboeken. “Het staatshoofd erkent dat discriminatie en racisme doorwerken in het heden”, zegt hij. “Dat is precies wat ik doe.” Hij somt op waar die doorwerking zichtbaar is: “op straat, op de arbeidsmarkt en in het onderwijs”.

Daarmee beschrijft de coördinator zijn eigen taak als het aanpakken van de gevolgen van dat verleden in het dagelijks leven. Het onderwijs is daarbij een van de drie terreinen die hij noemt. Dat maakt zijn oproep om juist daar te beginnen begrijpelijk.

Een lange weg naar erkenning

Dat erkenning niet vanzelf kwam, blijkt ook uit eerder gepubliceerd onderzoek. Historicus Oostindie schrijft in zijn boek Van Willem de Zwijger tot Willem-Alexander dat koningin Beatrix wilde dat het Nationaal Slavernijmonument in Amsterdam alleen het einde van de slavernij zou herdenken, niet de slachtoffers ervan. Daarvoor kreeg hij inzage in het Geheim Archief van het Kabinet van de Koning, waarin ook persoonlijke notities van Beatrix worden bewaard.

Ook maatschappelijke organisaties kijken vooruit. Het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NiNsee) ziet het onderzoek als het begin van een volgende fase. Directeur Bianca Groen Gallant zegt: “Onderzoek krijgt maatschappelijke betekenis wanneer nieuwe historische inzichten bijdragen aan bewustwording.” Het NiNsee wil met het Koninklijk Huis en andere betrokkenen in gesprek over de betekenis van de resultaten en mogelijke vervolgstappen.

Wat Baldewsingh vraagt

De boodschap van Baldewsingh is daarmee helder. Hij vindt dat erkenning en herkenning cruciaal zijn voor de manier waarop Nederland met het koloniale verleden omgaat. In zijn visie heeft de koning met zijn reactie een voorbeeld gegeven dat ook buiten Nederland kan gelden. Het werkelijke resultaat hangt volgens hem af van wat er nu in het onderwijs gebeurt.

Voorlopig blijft het bij zijn oproep. Concrete plannen om het onderwijs aan te passen zijn in zijn reactie niet genoemd. Wel staat vast dat het onderzoek over de Oranjes vrijdag is gepresenteerd en dat de koning de bevindingen publiekelijk heeft erkend en excuses heeft aangeboden.