Bijlmervliegramp: na 34 jaar blijft de roep om duidelijkheid klinken in Zuidoost: ‘Het is belangrijk dat je weet wat er in je omgeving is gebeurd’

In Amsterdam-Zuidoost is op 4 oktober de Bijlmervliegramp herdacht, precies 34 jaar nadat een Boeing 747 van El Al neerstortte op de flats Groeneveen en Klein-Kruitberg. Bij de ramp kwamen 43 mensen om het leven. De bijeenkomst begon in de middag bij de PaperDome in Kraaiennest.

Tijdens die bijeenkomst klonk opnieuw de roep om duidelijkheid. Een van de sprekers was Lony Wesseling, die al meer dan dertig jaar actievoert voor meer helderheid over de ramp. Haar aanwezigheid laat zien dat de herdenking voor veel mensen meer is dan een terugblik. Voor haar blijft de zoektocht naar antwoorden doorlopen.

Herdenking begint bij de PaperDome in Kraaiennest

De herdenking van dit jaar startte bij de PaperDome in Kraaiennest, een locatie in de buurt van de plek waar het vliegtuig in 1992 neerkwam. Daar kwamen bewoners en belangstellenden bijeen voor het eerste deel van het programma. Dat bestond uit toespraken, onderbroken door muziek, voordat de stoet zich verplaatste.

De opzet was eenvoudig en ingetogen. Eerst luisterden de aanwezigen naar de sprekers, daarna volgde een gezamenlijke tocht. Zo kreeg de herdenking twee delen: een bijeenkomst waar het woord werd gevoerd en een moment van stilte op de plek waar de ramp het meest voelbaar blijft.

Wesseling, Pels en Dors voeren het woord

Lony Wesseling sprak tijdens het eerste deel van de herdenking. Zij voert al meer dan dertig jaar actie voor meer duidelijkheid over de ramp. Dat maakt haar een bekende stem in de Bijlmer, waar de gebeurtenissen van 1992 een blijvende plek in het geheugen van de buurt hebben gekregen.

Ook wethouder Zita Pels en stadsdeelbestuurder Roos Dors hielden een toespraak. Zij spraken namens het gemeentebestuur en het stadsdeel. Zo kwamen op één podium een langjarige actievoerder en vertegenwoordigers van de lokale overheid samen om stil te staan bij de slachtoffers en hun nabestaanden.

Muziek tussen de toespraken door

Tussen de toespraken door was er muziek van Joëll Wilson, Indra van Hal, Titia Williams en Rob Barkey. De optredens gaven het programma een gevoel van rust en verdieping. Muziek bood de aanwezigen de gelegenheid om de woorden van de sprekers even te laten bezinken.

Die afwisseling van woord en klank is typerend voor de herdenking. Zij geeft ruimte aan verdriet, maar ook aan verbondenheid in de wijk. Daarmee past het programma bij het karakter van een buurtherdenking, waarin bewoners zelf een centrale rol spelen en niet alleen toeschouwer zijn.

Tocht naar het monument met bloemen en stilte

Na het eerste deel van de herdenking volgde een tocht naar het monument. Daar werden bloemen geplaatst rond ‘de boom die alles zag’. Vervolgens werd een minuut stilte gehouden. Dat moment vormt het stille hoogtepunt van de dag, op de plek waar de herinnering aan de ramp het sterkst verankerd is.

De tocht verbindt het programma bij de PaperDome met de plek waar het vliegtuig neerstortte. Het lopen naar het monument is zelf een onderdeel van het gedenken. Bewoners en belangstellenden delen daarbij niet alleen woorden, maar ook een gezamenlijke route naar de plek die voor velen vertrouwd is.

De boom die alles zag als herdenkingsplaats

‘De boom die alles zag’ is een boom op de rampplek die de crash en de brand overleefde. Overlevenden en nabestaanden richtten na de ramp een herdenkingsplaats in rondom deze boom. Daar vindt jaarlijks een herdenking van de slachtoffers plaats, zodat de plek een vaste betekenis heeft gekregen.

Dat een boom de ramp overleefde, maakt hem voor veel mensen tot een symbool van wat er is gebeurd. De naam verwijst naar het idee dat hij getuige was van de gebeurtenissen. Wie bloemen legt rond de boom, legt ze daarmee ook op een plek die al jaren als gezamenlijk herdenkingspunt dient.

De ramp van 1992 en de vragen die bleven

De Bijlmerramp is de grootste vliegramp die op Nederlandse bodem heeft plaatsgevonden. Het vrachttoestel van El Al stortte op 4 oktober 1992 neer op de flats Groeneveen en Klein-Kruitberg in de Bijlmermeer. In de jaren na de ramp bleven er veel vragen bestaan over wat er precies was gebeurd en over de afhandeling.

Die vragen leidden in 1998 tot een parlementaire enquête. Daaruit bleek dat er veel was misgegaan in het onderzoek naar de ramp en de berging van het wrak. Het inzicht dat de afhandeling te wensen overliet, verklaart mede waarom actievoerders als Wesseling hun streven naar duidelijkheid decennialang hebben volgehouden.

Jongeren en de herinnering aan 4 oktober 1992

Eerder deze week werd in de Bijlmer gepeild wat 4 oktober 1992 nog voor jongeren in de buurt betekent. Een meisje uit de buurt zei daarbij: “Ik vind het belangrijk dat je weet wat er zich in je omgeving heeft afgespeeld.” Ze voegde eraan toe dat jongeren hierover dingen moeten meekrijgen.

De herdenking werd voor de derde keer georganiseerd door het Comité Herdenking Vliegramp Bijlmermeer, dat bestaat uit betrokken buurtbewoners. Zij zorgen ervoor dat de herinnering aan de ramp niet verdwijnt. Daarmee raakt de herdenking aan de kernvraag van deze dag: hoe geef je een gebeurtenis van 34 jaar geleden door aan wie haar niet zelf heeft meegemaakt?