Boa’s in het openbaar vervoer krijgen vanaf 1 oktober toegang tot het rijbewijzenregister. Met de pasfoto uit dat register kunnen ze zelf de identiteit vaststellen van zwartrijders en overlastgevers die geen identiteitsbewijs bij zich hebben. Werkgevers in het ov kunnen vanaf donderdag een aanvraag indienen om hun boa’s deze bevoegdheid te geven. Toch is niet iedereen overtuigd van de maatregel: de Autoriteit Persoonsgegevens vindt inzage in dit register geen geschikt middel.

Waarom boa’s nu op de politie wachten
Een boa moet de identiteit van een staande gehouden persoon kunnen vaststellen om een boete op te leggen. Heeft de overtreder geen identiteitsbewijs bij zich, dan moet nu vaak de politie ter plaatse komen. Pas na die identificatie kan een boete worden uitgeschreven.
Dat kost tijd. Volgens het ministerie voor openbaar vervoer en spoor blijkt uit onderzoek dat 42 procent van de boa’s dagelijks te maken heeft met situaties waarin zij de identiteit van iemand niet zelf kunnen vaststellen. De afhankelijkheid van de politie zorgt voor extra belasting van de politie en voor langere wachttijden voor de boa’s.
Waarschuwing in plaats van boete
In de praktijk kiezen ov-boa’s er daardoor vaak voor om geen boete op te leggen. Ze sturen de overtreder weg met een waarschuwing. Dat is voor de boa zelf een oplossing om oponthoud te voorkomen, maar de overtreding blijft dan zonder financiële gevolgen.

Het oponthoud kan bovendien tot onveilige situaties leiden. Wie moet wachten op de politie, kan geïrriteerd raken, waardoor de situatie kan escaleren. Uit onderzoek van NS blijkt dat ongeveer een kwart van de incidenten verband hield met het vaststellen van de identiteit. Naar verwachting hadden veel van die situaties voorkomen kunnen worden als boa’s de identiteit zelfstandig hadden kunnen vaststellen.
Een pasfoto uit een register van ruim 12 miljoen mensen
Het kabinet heeft besloten dat ov-boa’s toegang krijgen tot het rijbewijzenregister, waarin de gegevens van ruim 12 miljoen Nederlanders staan. Boa’s gebruiken de pasfoto in dat register om de identiteit van een staande gehouden persoon vast te stellen. Ze vergelijken het gezicht van de betrokkene dus met de foto uit het register.
Staatssecretaris Annet Bertram van Openbaar Vervoer en Spoor noemt de toegang ‘een grote stap vooruit’. Volgens haar is de maatregel een directe oplossing voor een ‘groot en urgent probleem’. Ze vindt dat boa’s ‘steun verdienen bij het uitvoeren van hun vaak moeilijke werk’. De maatregel maakt volgens haar deel uit van het verbeteren van de sociale veiligheid in het openbaar vervoer.

Aanvraag door werkgevers vanaf donderdag
De bevoegdheid komt niet vanzelf bij elke boa terecht. Werkgevers in het ov kunnen vanaf donderdag een aanvraag doen om hun buitengewone opsporingsambtenaren de toegang te geven. Voor ov-boa’s is dit een langgekoesterde wens: er is eerder voor gepleit om hen de bevoegdheid te geven mensen zelfstandig te identificeren.
Privacykritiek: ‘De meeste aanhoudingen betreffen personen zonder rijbewijs’
De Autoriteit Persoonsgegevens, die toezicht houdt op de privacy, plaatst een kanttekening bij de aanpak. Volgens de toezichthouder hebben de meeste aanhoudingen in het openbaar vervoer namelijk betrekking op personen zonder rijbewijs. Voor hen levert het register geen pasfoto op. In dat geval blijft de boa dus aangewezen op andere middelen, zoals de politie.
De Autoriteit Persoonsgegevens wil bovendien meer wettelijke grenzen op het inzien van de gegevens. Als voorbeeld noemt de toezichthouder dat een pasfoto slechts 30 seconden zichtbaar zou moeten zijn. Zo zou de inzage beperkt blijven tot wat nodig is om de identiteit vast te stellen.

Ook andere registers worden bekeken
Het rijbewijzenregister is mogelijk pas het begin. In het coalitieakkoord is afgesproken dat wordt gekeken of boa’s ook toegang kunnen krijgen tot andere registers die hen helpen overtreders te identificeren. Het gaat bijvoorbeeld om de strafrechtketendatabank (SDKB) en de Basisvoorziening Vreemdelingen (BVV).
Het streven is om dit in 2028 te hebben geregeld. Omdat het om gevoelige informatie gaat, zitten er nog veel juridische haken en ogen aan. Toegang tot deze registers is dus niet toegezegd; er wordt alleen onderzocht of het mogelijk is.
Wat de toegang in de praktijk moet opleveren
Voor de boa’s in trein, tram en bus verandert er vanaf 1 oktober vooral iets in het moment waarop ze kunnen doorpakken. Wie geen identiteitsbewijs bij zich heeft maar wel een rijbewijs heeft, kan straks ter plekke worden geïdentificeerd. Een boete is dan mogelijk zonder dat eerst de politie hoeft te komen.

Of de maatregel escalaties daadwerkelijk vermindert, zal moeten blijken. Het is de verwachting en het doel van de maatregel, meer nog dan een vaststaand resultaat. De kritiek van de Autoriteit Persoonsgegevens laat zien dat de doeltreffendheid voor mensen zonder rijbewijs beperkt blijft, terwijl de privacy van de ruim 12 miljoen mensen in het register goed geregeld moet zijn.
Bronnen en credits
Bronnen: AD, NOS, treinenweb.nl
Dit artikel is tot stand gekomen met ondersteuning van
kunstmatige intelligentie (AI). Ter ondersteuning van onze
menselijke redacteurs gebruiken wij Google Gemini met
zoekfunctionaliteit om informatie te verzamelen,
nieuwsfeiten te structureren en een artikel op te stellen. Vóór publicatie controleert een menselijke
redacteur de feiten, bronnen en inhoud. Waar nodig worden
onjuistheden gecorrigeerd en wordt de tekst aangepast voor een
natuurlijke en duidelijke schrijfstijl. AI ondersteunt ons
redactionele proces, maar vervangt de menselijke controle
niet. De uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt bij onze
redactie.
Foto: Trein aan het perron van station Hoorn — Fantaglobe11 (bron), CC BY-SA 4.0
Foto: Sprinter aan het perron van een NS-station — Fantaglobe11 (bron), CC BY-SA 4.0
Foto: Intercity komt het station binnen — Sneeuwvlakte (bron), CC BY-SA 4.0
Foto: Trein passeert station Castricum — Sneeuwvlakte (bron), CC BY-SA 4.0










