Amerikaanse ambassadeur wijst op jarenlang verzet tegen ICC: ‘Wij houden onze handen af van het strafhof’

De Amerikaanse ambassadeur in Den Haag, Joe Popolo, heeft gereageerd op de toespraak die premier Rob Jetten deze week hield bij de Verenigde Naties. Op X schreef Popolo dat de Verenigde Staten met liefde hun handen afhouden van het Internationaal Strafhof, als het hof op zijn beurt zijn handen afhoudt van de Verenigde Staten. Daarmee draait de ambassadeur de oproep van Jetten om.

Jetten sprak deze week voor het eerst de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York toe. Daarin riep hij landen op hun handen af te houden van het Internationaal Strafhof (ICC), de instelling die in Den Haag is gevestigd. Volgens Jetten staat het hof onder toenemende druk door Amerikaanse sancties, die de afgelopen maanden zijn opgevoerd.

Wet uit 2002 als basis voor verzet

Popolo benadrukte in zijn reactie dat de Amerikaanse bezwaren tegen het ICC niet nieuw zijn. Hij wees erop dat ook Democratische presidenten het hof nooit hebben erkend. Die lijn gaat terug tot 2002, toen het Amerikaanse Congres een wet aannam die de president de macht geeft om met alle mogelijke middelen de vrijlating te regelen van Amerikaanse burgers die door het ICC worden vastgehouden.

Tegenstanders gaven die wet destijds de bijnaam ‘The Hague Invasion Act’, een verwijzing naar de vergaande bevoegdheden die de wet de Amerikaanse president toekent om burgers desnoods met geweld uit Nederlandse handen te bevrijden. De naam wordt inmiddels ook door voorstanders van de wet gebruikt.

Popolo noemt hof ‘gepolitiseerd’

In zijn bericht op X noemde de ambassadeur het Internationaal Strafhof een ‘gepolitiseerd’ hof. De Verenigde Staten erkennen de rechtsmacht van het ICC niet en willen niet dat Amerikaanse burgers daar berecht kunnen worden, bijvoorbeeld voor vermeende misdaden tijdens oorlogen. Dat standpunt vormt de kern van het Amerikaanse verzet tegen de instelling.

Letterlijk schreef Popolo: “Wij houden met liefde onze handen af van het ICC, als het ook zijn handen afhoudt van de Verenigde Staten.” Met die formulering beantwoordde hij rechtstreeks de oproep die Jetten in zijn toespraak had gedaan.

Sancties onder Trump fors opgevoerd

Het Witte Huis heeft eerder al dertien stafleden van het Internationaal Strafhof gesanctioneerd, onder wie hofpresident Tomoko Akane, een Japanse rechter. Die sancties hangen samen met het onderzoek van het hof naar vermeende Israëlische oorlogsmisdaden in Gaza, een zaak die in Washington op felle weerstand stuit.

De Amerikaanse bezwaren tegen het ICC bestaan al decennia, maar zijn onder president Donald Trump flink geëscaleerd. Zijn regering heeft de afgelopen maanden zware sancties tegen het hof ingesteld. Jetten noemde die sancties in zijn toespraak een bedreiging voor het functioneren van het ICC.

De premier stelde dat het internationale rechtssysteem beschermd moet worden en dat straffeloosheid onacceptabel is. Pogingen om het Internationaal Strafhof te ondermijnen, raken volgens hem iedereen. Jetten sprak zich daarmee uit tegen de koers die de Amerikaanse regering met de sancties inzet.

Ambassadeur benadrukt respect voor premier

Ondanks de inhoudelijke tegenstelling liet Popolo in zijn bericht op X ook weten enorm respect te hebben voor Jetten. De toon van de reactie bleef daarmee beheerst, ook al weerspreekt de ambassadeur de kern van wat de premier in New York bepleitte.

Als gastland van het Internationaal Strafhof is Nederland verplicht om assistentie te verlenen aan de instelling, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid, het faciliteren van visa en het vervoer van verdachten en getuigen. Die verplichting onderstreept de bijzondere positie van Den Haag in het geschil tussen Washington en het hof.

De woordenwisseling speelt zich af tegen de achtergrond van de bijzondere positie van Den Haag als vestigingsplaats van het Internationaal Strafhof. Nederland is het gastland van de instelling waar de Verenigde Staten al jaren scherp tegenover staan, en waar de spanning door de recente sancties verder is opgelopen.

Twee tegenover elkaar staande visies op het hof

De kern van het geschil komt neer op twee tegengestelde opvattingen. Jetten ziet het ICC als een instelling die bescherming verdient tegen pogingen om de internationale rechtsorde te ondermijnen. Popolo ziet het hof juist als een gepolitiseerd orgaan waar Amerikaanse burgers ten onrechte aan blootgesteld zouden kunnen worden.

Die tegenstelling is niet nieuw, maar kreeg door de opeenvolgende Amerikaanse sancties en de toespraak van de nieuwe Nederlandse premier een concreet en actueel moment. Popolo plaatste zijn reactie dezelfde week nog online, direct nadat Jettens woorden in New York bekend werden.

Geen vervolgstap aangekondigd

Op de reactie van de ambassadeur is vanuit het kabinet vooralsnog geen publieke tegenreactie gekomen. De uitwisseling blijft daarmee beperkt tot de verklaringen die beide partijen zelf naar buiten hebben gebracht: Jettens oproep tijdens zijn VN-toespraak en Popolo’s weerwoord op X.

De onderliggende kwestie, de Amerikaanse sancties tegen het Internationaal Strafhof en de vraag hoe het gastland Nederland daarmee omgaat, blijft daarmee onopgelost. Voor nu staan de standpunten van premier en ambassadeur lijnrecht tegenover elkaar, zonder dat een van beide partijen een concrete vervolgstap heeft aangekondigd.