Steden eisen actie tegen zorgcriminelen: ´Overheid verliest miljoenen´

De gemeenten Utrecht, Den Haag en Rotterdam vinden dat het kabinet te lang wacht met ingrijpen tegen malafide zorgaanbieders. Minister Mirjam Sterk van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport heeft toegezegd pas in 2028 werk te maken van strengere toelatingseisen voor nieuwe zorgaanbieders. De drie steden noemen die termijn te laat en willen dat er zo snel mogelijk een landelijke screening komt. Dat schrijven ze in een gezamenlijke oproep aan de landelijke politiek, meldden Omroep West en RTV Utrecht op 22 september.

Achtergrond van de oproep is dat criminele netwerken volgens de gemeenten steeds vaker de zorgsector binnendringen. Nieuwe zorgaanbieders kunnen zich nu na inschrijving bij de Kamer van Koophandel relatief eenvoudig vestigen, zonder dat vooraf wordt gecontroleerd wie er achter een organisatie schuilgaat. Die vrijwel drempelloze toegang tot de sector vormt volgens de drie steden een risico dat al langer bekend is, maar nog altijd niet landelijk is opgelost.

Wat de drie steden precies eisen

In de oproep aan Den Haag schrijven de gemeenten: “De aanpak van zorgfraude is hard nodig.” Ze willen dat er zo spoedig mogelijk een landelijke screening en uniforme toelatingseisen voor zorgaanbieders komen, in plaats van de huidige situatie waarin gemeenten zelf achteraf moeten ingrijpen. De steden benadrukken dat ze al actie ondernemen tegen fraude, maar dat dit zonder aanvullende maatregelen van het Rijk “dweilen met de kraan open” blijft.

De gemeenten verwijzen naar het recente Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland, waaruit volgens hen blijkt dat georganiseerde criminaliteit is doorgedrongen tot de zorgsector. Malafide zorgaanbieders en criminele netwerken maken daarbij misbruik van kwetsbare inwoners en publieke middelen, stellen de drie steden. Ze benadrukken dat dit geen probleem is dat gemeenten alleen kunnen oplossen. “Dat is geen lokaal probleem, maar een landelijk probleem dat om landelijke maatregelen vraagt”, aldus de gemeenten.

De toezegging van minister Sterk

Minister Sterk heeft toegezegd in 2028 te beginnen met maatregelen tegen ongecontroleerde toetreding van nieuwe zorgaanbieders. Voor de drie steden is dat jaartal een breekpunt in hun oproep. Ze noemen de toezegging expliciet te laat, gezien de signalen dat criminele netwerken nu al actief zijn binnen de sector. Een reactie van de minister op de recente oproep van de drie steden is niet bekend.

Steun vanuit de Tweede Kamer

De oproep van de gemeenten sluit aan bij een eerder geluid uit de Tweede Kamer. De fractie van 50Plus riep het kabinet onlangs op om een regeringscommissaris zorgfraude aan te stellen. Die functionaris zou de aanpak van zorgfraude landelijk moeten coördineren, iets wat volgens de partij nu ontbreekt. Daarmee ligt er, naast de oproep van de drie grote steden, ook vanuit de landelijke politiek druk op het kabinet om sneller te handelen dan de aangekondigde termijn van 2028.

Gevolgen voor gemeenten die nu al ingrijpen

Utrecht, Den Haag en Rotterdam benadrukken dat ze zelf al stappen zetten om fraude bij zorgaanbieders aan te pakken. Zonder landelijke wetgeving blijven die lokale maatregelen echter beperkt in effect, stellen de gemeenten. Nieuwe malafide aanbieders kunnen zich immers in een andere gemeente vestigen zodra ze ergens worden geweerd, zolang er geen uniforme landelijke toelatingseisen gelden. Dat maakt volgens de drie steden een gecoördineerde, landelijke aanpak noodzakelijk in plaats van een lappendeken van lokale regels.

De oproep over zorgfraude staat los van de open brief over daklozenopvang, maar beide tonen dat de grote steden vaker zelf aandringen op landelijk ingrijpen. In die open brief over dakloosheid stellen burgemeesters van de vier grootste gemeenten dat “de openbare ruimte onleefbaar dreigt te worden” door de groeiende groep dakloze mensen met verslavingsproblemen. In Utrecht nam het aantal overlastmeldingen de afgelopen twee jaar met 25 procent toe, meldt RTV Utrecht. Een steeds grotere groep daklozen is verslaafd aan crack, een rookbare en sterk verslavende vorm van cocaïne. De gemeenten willen daarom onder meer een pilot met het middel dexamfetamine, in de hoop dat dit net als methadon in de jaren tachtig verslaving beheersbaarder maakt. Experts van verslavingszorginstelling Jellinek noemen die aanpak voorzichtig veelbelovend, maar benadrukken dat onderzoek naar de effectiviteit nog jaren duurt en dat een pil alleen niet volstaat.

Bredere context: druk op grote steden

De oproep over zorgfraude komt in dezelfde periode dat de vier grootste gemeenten van Nederland, waaronder Utrecht, in een aparte open brief aandacht vragen voor de groeiende daklozenproblematiek. Daarin vragen de gemeenten het Rijk om meer geld, onder meer voor een pilot met het middel dexamfetamine tegen crackverslaving. Het gaat om een afzonderlijk dossier, met eigen knelpunten rond opvang en verslavingszorg, dat losstaat van de specifieke oproep over criminele zorgaanbieders.

Wat er nu nog ontbreekt

Concrete aantallen malafide zorgaanbieders of fraudebedragen noemen de drie steden niet in hun oproep. Ook is nog niet bekend hoe het kabinet gaat reageren op de kritiek dat 2028 te laat is, of dat de screening en toelatingseisen eerder worden ingevoerd. Voorlopig staat de toezegging van minister Sterk voor 2028 onveranderd overeind, terwijl de druk vanuit de drie grote steden en de Tweede Kamer aanhoudt om die termijn te vervroegen.