Klaver klaar met kabinet Jetten: ‘Daar moet de politiek van afblijven’

De vakbonden staan er politiek gezien niet alleen voor. Tijdens een protestactie in Den Haag schaarden partijleiders van BBB, 50PLUS, PRO en de SP zich maandag achter het verzet tegen de voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid. Opmerkelijk genoeg kwamen de krachtigste uitspraken niet alleen van de traditionele bondgenoten van de vakbeweging, maar ook van partijen die dat minder vanzelfsprekend is. De politieke druk op het kabinet loopt hierdoor verder op, vlak voor Prinsjesdag.

Prinsjesdag als spannend kantelpunt

De timing is cruciaal. Volgens uitgelekte begrotingsstukken is het minderheidskabinet bereid een deel van de voorgenomen bezuinigingen op uitkeringen te schrappen. Echter blijft een ander deel van het pakket vooralsnog alleen uitgesteld, iets wat de vakbonden niet accepteren. Zij eisen volledige intrekking, geen uitstel. Volgend week op Prinsjesdag zou het kabinet volgens ingewijden met concrete verzachtingen komen. Toch maakt het groeiende koor van tegenstanders duidelijk dat daarmee de rust niet terugkeert.

Bovendien speelt de verhouding in de Eerste Kamer een sleutelrol. Zonder de steun van PRO en BBB is het voor het kabinet nagenoeg onmogelijk een meerderheid te vinden voor de financiële plannen voor volgend jaar. Dat maakt de stellingname van BBB-leider Henk Vermeer en 50PLUS-leider Jan Struijs politiek bijzonder zwaarwegend. Zij hebben in feite een vetorol, en die lijken zij bewust in te zetten.

Vermeer en Struijs spreken zich ondubbelzinnig uit

Henk Vermeer koos tijdens de protestactie voor directe bewoordingen. “De overheid moet er zijn voor haar burgers en niet andersom”, zei hij. “En als het jullie tegenzit, als je ziek of werkloos wordt, dan heb je gewoon recht op ondersteuning, op solidariteit.” Daarmee plaatste hij de kwestie in een moreel kader dat verder gaat dan puur politieke rekenkunde. Vermeer verbond de steun van BBB aan een principieel standpunt over de verhouding tussen burger en staat.

Jan Struijs voegde daar een historische dimensie aan toe. Volgens hem hebben vorige generaties “een geweldig sociaal stelsel” opgebouwd. “Wij laten dat niet afbreken”, benadrukte de 50PLUS-leider. Die boodschap sluit nauw aan bij de zorgen van zijn achterban, ouderen die afhankelijk zijn van stabiele uitkeringen en sociale voorzieningen. Daarnaast onderstreept zijn aanwezigheid bij de protestactie dat de weerstand niet beperkt blijft tot traditioneel linkse kringen.

Klaver noemt het geld van burgers zelf

PRO-leider Jesse Klaver trok de aanval op het kabinet breder. “Wat nu gebeurt is ronduit oneerlijk”, zei hij tegen de actievoerders. “Het geld waar dit kabinet zijn zinnen op heeft gezet, is niet van de politiek, maar van jullie.” Vervolgens voegde hij eraan toe: “Dat hebben jullie gespaard voor het moment dat het even tegenzit. Daar moet de politiek van afblijven.” Klaver fraamde de bezuinigingen daarmee als een inbreuk op eerder opgebouwde rechten van werknemers, geen technische begrotingsmaatregel.

De steun van PRO en SP is historisch minder verrassend dan die van BBB en 50PLUS. Beide partijen onderhouden van oudsher nauwe banden met de vakbeweging. Toch liet SP-voorman Jimmy Dijk er geen misverstand over bestaan dat zijn partij de eventuele verzachtingen van het kabinet niet accepteert. “Wij gaan door”, hield hij de actievoerders voor. “Jullie kunnen altijd op steun rekenen van de SP.” Daarmee sloot hij elke ruimte voor compromis vooralsnog af.

Vakbonden zien hun coalitie groeien

Voor de vakbonden is de brede politieke steun een welkome versterking van hun positie. Eerdere protestacties trokken al schoonmakers en bankmedewerkers aan, maar de aanwezigheid van vier partijleiders geeft het verzet een nadrukkelijk parlementaire lading. Bovendien dwingt dit het kabinet om niet alleen in de Tweede Kamer, maar ook in de Eerste Kamer rekening te houden met forse tegenstand. Die combinatie van maatschappelijke actie en politieke druk maakt de situatie voor het kabinet kompliceerd.

Burgers die afhankelijk zijn van uitkeringen, arbeidsongeschiktheidsregelingen of werkloosheidssteun, kijken met argusogen naar de komende begrotingsplannen. Omdat de details van wat het kabinet precies wil schrappen en wat het uitstelt nog niet openbaar zijn gemaakt, blijft de onzekerheid groot. Daarom houden de bonden vast aan hun actieprogramma, ondanks signalen dat het kabinet gedeeltelijk tegemoetkomt.

Politieke rekenkunde werkt tegen kabinet

De positie van het kabinet is fragiel. Een minderheidskabinet dat afhankelijk is van wisselende steun in de Eerste Kamer, kan zich geen grootschalig verzet van coalitiepartners veroorloven. Doordat zowel BBB als PRO openlijk aan de kant van de vakbonden staan, wordt de speelruimte voor de premier en zijn ministers steeds kleiner. De uitgelekte begrotingsstukken suggereren dat men dit intern ook onderkent, maar de vraag blijft of de aangekondigde concessies ver genoeg gaan om de gemoederen te bedaren.

Komende week geeft Prinsjesdag uitsluitsel over de exacte plannen. Tot die tijd houden alle betrokken partijen de druk hoog. De vakbonden kondigen aan door te gaan met acties, en de vier partijen die maandag in Den Haag aanwezig waren, laten weten hun steun niet in te trekken. Het kabinet staat daarmee voor een van de lastigste begrotingsmomenten van dit parlementaire jaar.