Kabinet wil kostbare gasvoorraadtaak afstoten: ‘Beleid werkt niet meer’

Het kabinet wil de verantwoordelijkheid voor de winterse gasvoorraad niet langer zelf dragen, maar bij gasleveranciers neerleggen. Op dit moment is de overheid zelf verantwoordelijk voor het aanhouden van voldoende gasopslag voor de winter, maar klimaatminister Stientje van Veldhoven (D66) wil die taak bij de markt onderbrengen. Dat schrijft ze in een brief aan de Tweede Kamer. Aanleiding is dat het huidige systeem de overheid steeds meer geld kost en volgens de minister niet meer goed functioneert.

Waarom het huidige systeem knelt

Jarenlang zorgde de markt er vanzelf voor dat er in de winter genoeg gas was. De afgelopen jaren is dat patroon omgedraaid: de vraag naar gas is in de zomer meestal juist groter dan in de winter. Daardoor blijven de gasvoorraden te leeg en moet het kabinet geld uittrekken om ze alsnog te vullen, deels ook ten behoeve van andere landen. Nederland heeft in vergelijking met andere Europese landen relatief veel ruimte om gas op te slaan en is verplicht bepaalde Europese vuldoelen te halen. Andere landen mogen een beroep doen op de Nederlandse voorraden, maar mogen Nederland daar niet voor laten bijbetalen.

Van Veldhoven: beleid werkt niet meer

Volgens Van Veldhoven werkt het huidige beleid niet meer. Ze komt daarom met wat de bronnen omschrijven als een hernieuwde strategie voor de rol van de overheid op de gasmarkt. De precieze formulering van die strategie verschilt licht per bron, maar de strekking is helder: de overheid wil minder zelf sturen en meer verantwoordelijkheid bij marktpartijen leggen.

Pleidooi in Brussel tegen Europese vuldoelen

Het kabinet gaat in Brussel pleiten voor afschaffing van de Europese vuldoelen voor gasopslag. Dat is vooralsnog een voornemen en geen besluit; de doelen bestaan nog. Mochten de Europese vuldoelen onverhoopt blijven bestaan, dan heeft Van Veldhoven liever dat gasleveranciers verantwoordelijk worden voor de seizoensopslag in plaats van de overheid. De minister onderzoekt bovendien of ze een dergelijke opslagplicht voor leveranciers alvast in Nederland zou kunnen invoeren, los van de uitkomst in Brussel.

Noodvoorraad van 5 terawattuur als vangnet

Naast de mogelijke verplichting voor leveranciers legt het kabinet een noodvoorraad aan van 5 terawattuur gas. Dat was al eerder bekend. Die hoeveelheid zou voldoende moeten zijn voor ongeveer twee weken, of korter tijdens strenge winterse omstandigheden. Volgens de plannen kan die noodvoorraad groter worden als de Europese vuldoelen daadwerkelijk verdwijnen. De noodvoorraad staat los van de structurele verschuiving van verantwoordelijkheid en dient als extra zekerheid, ongeacht hoe de discussie over de vuldoelen afloopt.

Geen directe reacties van leveranciers of Kamer

Reacties van gasleveranciers of Kamerleden op de plannen zijn vooralsnog niet beschikbaar. De berichtgeving beperkt zich tot de inhoud van de Kamerbrief van Van Veldhoven en de motivatie die zij daarin geeft. Daardoor is nog niet duidelijk hoe de sector tegen een eventuele opslagplicht aankijkt, of hoe de Tweede Kamer op het voorstel gaat reageren wanneer het inhoudelijk wordt behandeld.

Financiële last voor overheid als motief

Nieuwsplatform nu.nl vat de kabinetsplannen samen als een poging om de kosten van gasopslag eerlijker te verdelen. Volgens die berichtgeving krijgen energiebedrijven mogelijk meer verantwoordelijkheid voor de Nederlandse gasvoorraad, zodat de overheid niet bij elke winter opnieuw hoeft in te grijpen of te betalen. Deze framing sluit aan bij de kern van de Kamerbrief van Van Veldhoven, waarin de oplopende financiële last van de huidige regeling wordt genoemd als belangrijkste aanleiding voor de voorgestelde koerswijziging richting gasleveranciers.

Het kernmotief achter de koerswijziging is financieel van aard. Doordat de gasvoorraden door het veranderde vraagpatroon structureel te leeg dreigen te blijven, moet de overheid ieder jaar opnieuw geld vrijmaken om ze op peil te brengen. Een deel daarvan komt indirect ten goede aan andere Europese landen die een beroep kunnen doen op de Nederlandse opslag zonder daarvoor te betalen. Door de verantwoordelijkheid bij leveranciers te leggen, wil het kabinet die jaarlijkse kostenpost bij de overheid wegnemen en de prikkel om voorraden op tijd te vullen bij de markt zelf beleggen.

Een eventuele opslagplicht voor gasleveranciers zou een structurele breuk betekenen met de huidige rolverdeling op de gasmarkt. Waar de overheid nu de wintervoorraad beheert en de bijbehorende kosten draagt, zou die taak dan blijvend bij marktpartijen komen te liggen in plaats van bij de rijksoverheid.

Vervolg gericht op najaar 2028

De plannen van het kabinet zijn gericht op het najaar van 2028. Tot die tijd blijft de huidige situatie voorlopig bestaan, waarin de overheid verantwoordelijk is voor de gasopslag en dit jaar al veel moeite moest doen om de voorraden voldoende gevuld te krijgen. Volgens de bronnen kan die situatie zich volgend jaar mogelijk herhalen. Of gasleveranciers uiteindelijk daadwerkelijk verplicht worden om wintervoorraden aan te houden, hangt af van de uitkomst van de onderhandelingen in Brussel over de Europese vuldoelen en van de verkenning die Van Veldhoven in Nederland zelf nog uitvoert.