Boeren kraken Miljoenennota: ´Gaten dicht fietsen´

Terwijl het kabinet op Prinsjesdag 2026 zijn begrotingsplannen presenteerde, vlogen de reacties van alle kanten binnen. Boeren, energiebedrijven, ziekenhuizen, automobilisten en onderwijsinstellingen spraken zich in korte tijd uit. Opvallend is niet alleen de breedte van de kritiek, maar ook de toon: sector na sector vraagt zich af of Den Haag begrijpt wat er werkelijk speelt.

Landbouw voelt zich melkkoe van het kabinet

Misschien wel de scherpste uitspraak van de dag kwam van LTO-voorzitter Ger Koopmans. Hij reageerde furieus op de combinatie van enerzijds beloftes over verduurzaming en anderzijds financiële maatregelen die daar dwars tegenin gaan. ,,Wil het kabinet de land- en tuinbouw helpen verduurzamen, of is onze sector een cashcow om gaten in de begroting dicht te fietsen?” vroeg hij retorisch. De btw-verhoging op bloemen en planten is een van de steken die de sierteelt pijn doen. Die maatregel verslechtert de concurrentiepositie van Nederlandse telers, terwijl het kabinet tegelijk spreekt over het verminderen van milieubelasting door gewasbeschermingsmiddelen. LTO vindt bovendien dat over het stikstoffonds van 20 miljard euro te veel onzekerheid bestaat en pleit voor snellere vergunningverlening.

Ziekenhuizen willen voorspelbaarheid, geen minderheidsspel

Ook de zorgsector liet een duidelijk geluid horen. De overkoepelende organisatie van universitaire ziekenhuizen, UMCNL, mist richting en zekerheid in de rijksbegroting. Omdat het minderheidskabinet geen gegarandeerde parlementaire meerderheid heeft, kunnen de gepresenteerde plannen zomaar stranden. ,,In de zorg zijn we gebaat bij voorspelbaarheid. Een begroting presenteren die niet bij voorbaat breed wordt gesteund, is wat ons betreft eens maar nooit weer”, aldus de organisatie. Bovendien waarschuwen de universitaire ziekenhuizen dat Nederland te maken zal krijgen met crises, niet of er een crisis komt. Denk aan cyberaanvallen, infectieziekten en grootschalige stroomuitval. De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen sluit zich aan bij die zorgen. NVZ-voorzitter Ad Melkert constateert dat het kabinet vasthoudend blijft aan eerder aangekondigde bezuinigingen op de zorg.

Jeugdzorg vraagt om fundamentele keuzes

Jeugdzorg Nederland is al jaren een roepende in de woestijn en ziet ook in deze begroting geen structurele verbetering. Branchevoorzitter Ahmed Aboutaleb waarschuwt dat in elke schoolklas gemiddeld vier kinderen in de jeugdzorg zitten. Dat is volgens hem onhoudbaar. De plannen van het kabinet zijn voor Aboutaleb veelal lapmiddelen. ,,Grote doorbraken zijn nodig”, benadrukt hij. Daarnaast trekt hij aan de bel over de mogelijke invoering van een eigen bijdrage in de jeugdzorg. Dat raakt juist de kwetsbaarste gezinnen. Bovendien wijst de branche op een wildgroei van aanbieders door marktwerking. Die marktwerking wil Jeugdzorg Nederland zo snel mogelijk afschaffen.

Energie en infrastructuur: te weinig, te laat

Branchekoepel Energie-Nederland stelt dat de ambities van het kabinet voor de energietransitie aanzienlijk meer investeringen vragen dan de miljoenennota biedt. De organisatie roept het kabinet op bij de voorjaarsnota meer middelen vrij te maken. Daarbij zijn de stijgende nettarieven een concreet probleem: de kosten van netuitbreiding mogen niet onevenredig bij de huidige generatie terechtkomen. Ook Netbeheer Nederland constateert dat noodzakelijke keuzes zijn uitgesteld. ,,Uitstel van keuzes maakt de opgave niet kleiner, maar uiteindelijk wel duurder”, zegt directeur Hans-Peter Oskam. Tegelijk waarschuwt reizigersorganisatie Rover dat de extra investeringen in het openbaar vervoer de achterstanden niet wegwerken. Volgens de organisatie zijn jaarlijks miljarden euro’s extra nodig, en pleit zij voor een Nationale Investeringsbank die ook private middelen kan inzetten.

Onderwijs en innovatie krijgen gemengde signalen

Niet alle reacties zijn uitsluitend negatief. Universiteiten van Nederland reageert positief op de aangekondigde extra investering van ruim 580 miljoen euro per jaar in hoger onderwijs en wetenschap. Daarmee worden eerdere bezuinigingen grotendeels teruggedraaid, aldus UNL-voorzitter Caspar van den Berg. Ook de MBO Raad ziet perspectief, al pleit voorzitter Adnan Tekin voor structurele financiering om mbo-instellingen een duidelijke wettelijke taak te geven. De Algemene Onderwijsbond noemt het echter teleurstellend dat onderwijs in de troonrede nauwelijks ter sprake kwam. Wel is er 88 miljoen euro uitgetrokken voor zij-instromers in het primair, voortgezet onderwijs en mbo, wat AOb-bestuurder Kim van Strien voorzichtig stemt. Ondernemersorganisatie FME mist bovendien een duidelijke keuze voor technisch onderwijs, terwijl het tekort aan technisch personeel nijpend is.

Werkgevers willen een langetermijnkoers

VNO-NCW-voorzitter Coen van Oostrom formuleerde zijn ongenoegen kernachtig: Nederland kan het zich niet veroorloven nog jaren door te modderen. De ondernemersorganisaties erkennen dat de richting van het kabinetsbeleid goed is, maar vinden de plannen onzeker en op diverse terreinen onvoldoende. Dat de overheidsuitgaven harder groeien dan de economie, baart hen zorgen. Zonder een gezamenlijke langetermijnagenda blijven bezuinigingsdiscussies terugkeren, aldus de werkgeverskoepels. Bovendien wijzen VNO-NCW en MKB-Nederland op de bekende obstakels: trage vergunningverlening, netcongestie, hoge energieprijzen en oplopende regeldruk. Autobrancheorganisatie BOVAG hekelt dat het midden- en kleinbedrijf zelfs niet werd vermeld in de troonrede. ,,Dat is een miskenning van deze motor van de economie”, aldus de brancheclub.

Klimaat bungelt onderaan de agenda

De Jonge Klimaatbeweging concludeert dat van de klimaatbeloftes uit het regeerakkoord weinig terechtkomt. De vliegbelasting gaat omlaag en de accijnskorting op benzine en diesel wordt verlengd. Dat strookt niet met de klimaatdoelen, vindt de beweging. Ook Natuur en Milieu luidt de alarmklok. Directeur Marjolein Demmers pleit voor stevig beleid voor industrie, luchtvaart en landbouw. Uitstel leidt volgens haar tot meer klimaatschade en hogere kosten. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderschrijft die zorgen en stelt dat Nederland niet op koers ligt voor de klimaatdoelen. Bovendien waarschuwt het SCP dat de ombuigingen op zorg en sociale zekerheid kwetsbare groepen harder treffen dan andere. De financiële lasten worden in grotere mate doorgeschoven naar toekomstige generaties, aldus het planbureau.

De komende weken buigt de Tweede Kamer zich over de begroting. Gezien de brede weerstand vanuit zoveel verschillende sectoren, staat het minderheidskabinet voor een stevige parlementaire herfst. Of de aangekondigde investeringen standhouden en de bezuinigingen worden bijgesteld, hangt af van wisselende coalities in de Kamer. Organisaties van de landbouw tot de ziekenhuizen kondigen aan de druk op te voeren totdat hun zorgen serieus worden genomen.