Een moment dat niemand in de zaal zag aankomen. Robert van Gasteren, senator namens de BBB, stapte vrijdagavond op het podium van de eigen ledenvergadering en zegde daar, voor iedereen zichtbaar, zijn partijlidmaatschap op. Wat volgde was een moment van pure verstomming: de man die zijn partij publiekelijk de rug toekeerde, kondigde tegelijkertijd aan gewoon in de Eerste Kamerfractie van de BBB te willen blijven. De verwarring in de zaal was compleet.
Beladen avond in Barneveld
De ledenvergadering in Barneveld was al voor aanvang omschreven als beladen. De BBB kampt met interne spanningen, en die kwamen vrijdagavond onverbloemd naar buiten. Op de agenda stond onder meer de breuk tussen de partij en voormalig BBB-premierskandidaat Mona Keijzer. Dat onderwerp alleen al zorgde voor gespannen sfeer onder de aanwezige leden. Niemand had echter verwacht dat de avond zo explosief zou verlopen.
Toen Van Gasteren het woord nam, brak hij op een manier met zijn partij die zelden vertoond wordt in de Nederlandse politiek. Hij deed het niet via een persverklaring of een brief aan het bestuur. Hij deed het live, op het podium, voor de ogen van zijn eigen achterban. De reactie in de zaal liet zich raden: een mengeling van ongeloof en consternatie. Veel aanwezige leden reageerden zichtbaar geschokt.
Frustratie over onprofessionaliteit en koers
Van Gasteren was helder over zijn beweegredenen. Hij gaf aan zich niet meer te herkennen in de BBB zoals hij die heeft gekend. Bovendien sprak hij zijn frustratie uit over wat hij omschreef als ‘onprofessionaliteit’ binnen de partij en het gebrek aan een duidelijke koers. Zijn woorden kwamen hard aan. De senator, die de partij in de Senaat vertegenwoordigt, koos bewust voor een publiek moment om dit statement te maken.
Daarbij richtte hij zijn kritiek ook expliciet op hoe de partijleiding zich heeft opgesteld in de kwestie rondom Mona Keijzer. Volgens Van Gasteren heeft de BBB-top zich daarin ‘zeer onprofessioneel’ gedragen. Echter: door zijn eigen lidmaatschap op een partijbijeenkomst publiekelijk op te zeggen, laat hij zelf ook een opmerkelijk spoor na. Dat contrast bleef in de zaal zeker niet onopgemerkt.
Het juridische argument: ‘Senator zonder ruggespraak’
Het meest verrassende onderdeel van de avond was echter niet het opzeggen van het lidmaatschap zelf. Verrassender was de redenering die Van Gasteren aanvoerde om toch in de fractie te blijven. De senator beriep zich op de Grondwet. Senatoren worden volgens hem op persoonlijke titel benoemd en functioneren zonder last of ruggespraak. Dat betekent, aldus Van Gasteren, dat een fractie niet automatisch het partijstandpunt hoeft te volgen.
Met andere woorden: hij beschouwt zijn fractielidmaatschap als losgekoppeld van zijn partijlidmaatschap. Daarom kondigde hij aan aanstaande dinsdag gewoon naar de fractievergadering te gaan, alsof er niets is gebeurd. Of de BBB deze redenering deelt en hem daadwerkelijk in de fractie duldt, is vooralsnog onduidelijk. De exacte procedurele gevolgen van zijn stap zijn op dit moment nog niet vastgesteld.
Geen verrassing voor insiders
Voor wie de partij van nabij volgt, was het vertrek van Van Gasteren niet volledig uit de lucht gegrepen. Anderhalve week voor de ledenvergadering berichtte de Volkskrant al dat de BBB intern rekening hield met nieuwe afsplitsingen in de Eerste Kamer. De partij had in 2023 nog uitdrukkelijk gezegd te willen voorkomen dat er LPF-achtige taferelen zouden ontstaan, met opstappende volksvertegenwoordigers en interne chaos. Toch lijkt precies dat scenario zich nu te ontvouwen.
De timing is bovendien politiek gevoelig. Het kabinet is mede afhankelijk van steun vanuit de Eerste Kamer om begrotingen door te krijgen. Elke verschuiving in de fractieverhoudingen bij de BBB heeft daarmee potentieel bredere politieke gevolgen. Hoewel speculatie over de exacte impact voorbarig is, staat vast dat de positie van de partij in de Senaat verder onder druk staat door het optreden van Van Gasteren.
Schade voor een toch al kwetsbare partij
De BBB verkeert al geruime tijd in turbulent vaarwater. De breuk met Mona Keijzer, interne discussies over de koers van de partij en nu dit spectaculaire moment op de eigen ledenvergadering: het zijn signalen die samen een beeld geven van een partij die worstelt met haar identiteit en samenhang. Juist op een bijeenkomst waar eenheid normaal gesproken wordt uitgestraald, liep de spanning zo hoog op dat een senator zich genoodzaakt voelde publiekelijk te breken.
Bovendien werpt de situatie een fundamentele vraag op over de loyaliteit van volksvertegenwoordigers aan hun partij. Van Gasteren maakt duidelijk dat hij zijn senaatspositie boven zijn partijlidmaatschap stelt. Dat is zijn goed recht, maar het schetst een beeld van een politicus die zijn zetel niet wil opgeven, ook niet als hij de partij waarvoor hij gekozen werd publiekelijk de rug toekeert. Dat roept vragen op, niet alleen binnen de BBB, maar ook breder over hoe partijtrouw en volksvertegenwoordiging zich tot elkaar verhouden.
Wat nu voor BBB en Van Gasteren
De komende dagen worden cruciaal voor de BBB. De partij moet bepalen hoe zij omgaat met een senator die geen lid meer is, maar wel aanschuift bij de fractievergadering. Van Gasteren heeft zijn positie ingenomen en gaat vooralsnog door alsof zijn rol in de Senaat onaangetast is. Hoe het partijbestuur hierop reageert en of de overige fractieleden hem accepteren, zal bepalend zijn voor de volgende stap. Zeker is dat de BBB vrijdagavond in Barneveld een avond beleefde die de partij nog lang zal bijblijven.
Bronnen en credits
Bronnen: AD, Telegraaf.nl, joop.bnnvara.nl
