De rechtbank in Den Haag was deze week het toneel van een van de meest schrijnende zittingen van het jaar. Familie en naasten van een vrouw die in april vorig jaar in haar eigen woning om het leven werd gebracht, kregen eindelijk de kans om te spreken. De persoon die terechtstaat voor haar dood, is haar eigen 20-jarige zoon, Ridvan B., die heeft bekend zijn moeder te hebben gewurgd.
Een misdrijf in de eigen woning
Op 12 april van het afgelopen jaar werd de vrouw dood aangetroffen in haar woning in Den Haag. Buurtbewoners en hulpdiensten troffen een situatie aan die de betrokkenen nog altijd niet loslaat. Volgens het Openbaar Ministerie heeft Ridvan B. zijn moeder gewurgd en is ook sprake van neersteken en brandstichting. De combinatie van geweld en het aansteken van brand maakt de zaak uitzonderlijk ernstig.
De verdachte was ten tijde van het misdrijf twintig jaar oud. Daarmee is hij volwassen in de ogen van de wet, maar ook opvallend jong voor een strafzaak van deze omvang. Het feit dat de vermoorde vrouw zijn eigen moeder is, geeft de zaak een extra pijnlijke dimensie. De rechtbank moest deze week niet alleen de feiten wegen, maar ook luisteren naar de diepste pijn van mensen die de vrouw liefhadden.
Familie spreekt zich uit in de zittingszaal
Nabestaanden lazen tijdens de zitting slachtofferverklaringen voor. Dat is een moment waarop directe familieleden en naasten van een slachtoffer het woord mogen richten tot de rechtbank. Dergelijke verklaringen zijn geen onderdeel van de bewijsvoering, maar geven de menselijke kant van een zaak een stem. Voor de aanwezigen in de rechtszaal waren de woorden van de familie zwaar om aan te horen.
Bovendien biedt zo’n slachtofferverklaring nabestaanden iets wat ze in het dagelijks leven zelden krijgen: een officieel podium. Ze kunnen uitspreken wat het verlies met hen heeft gedaan, hoe het hun levens heeft veranderd en wat zij van de rechtbank verwachten. In deze zaak gaat het om een vrouw die niet door een vreemde, maar door haar eigen kind om het leven werd gebracht. Dat maakt de wond voor de familie onmiskenbaar anders en dieper.
Openbaar Ministerie eist tbs met dwangverpleging
Het Openbaar Ministerie heeft in deze zaak tbs met dwangverpleging geëist. Dat is een van de zwaarste maatregelen die de Nederlandse wet kent. Tbs, voluit terbeschikkingstelling, wordt opgelegd wanneer een rechtbank oordeelt dat iemand een gevaar vormt voor de samenleving en dat psychiatrische behandeling noodzakelijk is. Dwangverpleging betekent dat die behandeling plaatsvindt in een beveiligde kliniek, zonder dat de verdachte zelf invloed heeft op de duur.
De eis van het OM geeft aan dat de officier van justitie niet alleen kijkt naar straf, maar ook naar het gevaar dat Ridvan B. mogelijk voor anderen vormt. Bij tbs met dwangverpleging wordt de verdachte niet simpelweg veroordeeld tot een gevangenisstraf en daarna vrijgelaten. De maatregel kan in principe onbeperkt worden verlengd, zolang de rechter oordeelt dat het gevaar aanwezig blijft. Dat maakt het een ingrijpend instrument.
Bekentenis als draaipunt in de zaak
Een opvallend element in deze strafzaak is de bekentenis van Ridvan B. zelf. Hij heeft erkend dat hij zijn moeder heeft gewurgd. Bekentenissen in zware strafzaken zijn niet vanzelfsprekend. Soms ontkennen verdachten alle betrokkenheid, of zwijgen zij tijdens de zitting. Dat Ridvan B. wel heeft verklaard, maakt de feitelijke discussie tijdens de rechtszitting een stuk kleiner. Desondanks moet de rechtbank nog bepalen in welke mate hij toerekeningsvatbaar is, en of de geëiste maatregel gerechtvaardigd is.
Bovendien spelen bij zaken waarbij tbs wordt geëist altijd psychiatrische rapportages een rol. Deskundigen brengen dan advies uit over de geestesstoestand van de verdachte tijdens het misdrijf en daarna. De uitkomst van die rapportages is bepalend voor de uiteindelijke beslissing van de rechter. Daarover heeft de rechtbank zich nog niet uitgesproken.
De brede impact op betrokkenen en de omgeving
Voor de familie en vrienden van de overleden vrouw is de rechtszitting slechts één stap in een lang en pijnlijk proces. Verdriet om een verlies stopt niet na een vonnis. Zeker wanneer de dader iemand is die zij zelf kenden en vertrouwden, laat dat sporen na die moeilijk te helen zijn. De slachtofferverklaringen in de rechtbank in Den Haag gaven woorden aan wat velen al maandenlang met zich meedragen.
Daarnaast heeft een zaak als deze ook effect op de bredere omgeving. Buren, kennissen en de gemeenschap in Den Haag werden geconfronteerd met een misdrijf dat fundamenteel ingaat tegen wat mensen als vanzelfsprekend beschouwen: de veiligheid in de eigen woning en de band tussen ouder en kind. Dergelijke zaken roepen vragen op die ver voorbij de rechtszaal reiken, over sociale vangnetten, psychiatrische zorg en vroege signalering van problemen.
Uitspraak volgt na zorgvuldige afweging
De rechtbank doet op een later moment uitspraak in de zaak tegen Ridvan B. De rechters moeten alle elementen wegen: de bekentenis, de psychiatrische adviezen, de eis van het Openbaar Ministerie en de stem van de nabestaanden via hun slachtofferverklaringen. Of de tbs met dwangverpleging daadwerkelijk wordt opgelegd, of dat de rechter tot een andere maatregel of een combinatie van straf en behandeling besluit, is aan hen om te bepalen. Wat zeker is: voor de familie van de vrouw die op 12 april haar leven verloor, zal geen uitspraak de leegte volledig vullen.
