Boeren verrassen Apeldoorn met stille colonne: ‘Misschien een kwartiertje vertraging’

Een lange colonne trekkers rolde woensdagavond zonder vooraankondiging de straten van Apeldoorn in, terwijl niemand bij de overheid iets wist. Zowel de gemeente Apeldoorn als de politie werden volledig verrast door de actie, die rond 20.00 uur van start ging. Toch verliep de avond opvallend ordelijk, en dat roept vragen op over hoe Nederland omgaat met spontane boerenprotesten.

Boeren trekken onaangekondigd door de stad

De boerenactie begon woensdagavond rond 20.00 uur in Apeldoorn. Volgens woordvoerder Willeam Schoonhoven van de boerenactie deden meer dan honderd trekkers mee aan de demonstratie. De stoet reed door de stad en trok daarna ook de snelweg op, vermoedelijk over de A50 en de A1. Op beelden van de actie zijn trekkers te zien met omgekeerde Nederlandse vlaggen en gele zwaailichten. Politiebusjes en motoragenten zijn zichtbaar in de colonne. De sfeer was, zo benadrukte Schoonhoven zelf, rustig en gecontroleerd.

Dat de actie niet van tevoren was aangemeld, staat buiten kijf. Een woordvoerder van de gemeente Apeldoorn bevestigde dat er geen melding was binnengekomen. Bovendien zei de gemeente niet op de hoogte te zijn geweest van de demonstratie. Daarmee stonden zowel de gemeente als de politie voor een voldongen feit op het moment dat de eerste trekkers de straat opreden.

Gemeente stond buitenspel

Normaal gesproken moeten demonstraties in Nederland vooraf worden aangemeld bij de gemeente. Dat geeft de lokale overheid de kans om te beoordelen welke maatregelen nodig zijn. In dit geval ontbrak die mogelijkheid volledig. De gemeente Apeldoorn had geen enkele invloed op de gang van zaken en kon zich niet voorbereiden. Toch verliep de avond zonder directe incidenten. Dat is opvallend, zeker omdat het om een actie op snelwegen ging, wat extra risico’s met zich meebrengt.

De keuze van de politie om niet in te grijpen maar te begeleiden, was ingegeven door juridische overwegingen. Een woordvoerder liet weten dat ook een niet-aangemelde demonstratie gefaciliteerd moet worden. “Dat valt binnen het demonstratierecht“, aldus de woordvoerder. Daarnaast reed de politie mee om toezicht te houden en de veiligheid te waarborgen. “We handelen als we iets zien gebeuren”, voegde de woordvoerder eraan toe. Niemand werd aangehouden.

Schoonhoven: ‘Dit is een nette actie’

Woordvoerder Willeam Schoonhoven noemde de demonstratie zelf uitdrukkelijk een nette actie. Van blokkades was volgens hem geen sprake. “Ik denk dat auto’s op de snelweg misschien een kwartiertje vertraging hadden”, zei hij. De politie sprak zelf van slechts een kortstondige opstopping. Of automobilisten daadwerkelijk rond een kwartier moesten wachten, is niet onafhankelijk vastgesteld. Beide verklaringen bevestigen echter dat de hinder beperkt bleef in vergelijking met eerdere boerenprotesten, waarbij snelwegen soms langdurig werden geblokkeerd.

Volgens Schoonhoven bood de politie zelf aan de colonne te begeleiden, onder één voorwaarde. “Ze zeiden dit te faciliteren, zolang wij geen chaos veroorzaken”, aldus de woordvoerder. Daarmee nam de politie een pragmatische houding aan. Bovendien koos zij er bewust voor om de situatie niet te laten escaleren. Het is een aanpak die eerder is gezien bij vergelijkbare spontane protesten in Nederland.

Onderdeel van een groter protest

De actie in Apeldoorn stond niet op zichzelf. Volgens berichtgeving van Hart van Nederland maakte de demonstratie deel uit van een reeks boerenprotesten die de afgelopen dagen op meerdere plekken in Nederland plaatsvonden. De achterliggende aanleiding is het stikstofbeleid van het kabinet, dat al jaren voor onrust zorgt in de agrarische sector. Boeren voelen zich in hun bestaan bedreigd door de stikstofmaatregelen en zoeken actief de publiciteit om hun onvrede kenbaar te maken.

Daarbij kiezen sommige boerengroepen er bewust voor om acties niet vooraf aan te kondigen. Zo vermijden zij dat autoriteiten de demonstratie kunnen blokkeren of beperken. Bovendien creëren zij zo meer zichtbaarheid, omdat onaangekondigde acties makkelijker de aandacht van media trekken. De actie in Apeldoorn paste in dat patroon. De omgekeerde vlaggen op de trekkers zijn inmiddels een herkenbaar symbool geworden van boerenprotest in Nederland.

Demonstratierecht als schild

De juridische positie van de politie is in dit soort gevallen complex. Het demonstratierecht is in Nederland grondwettelijk verankerd. Gemeenten mogen demonstraties wel reguleren, maar niet zomaar verbieden. Bovendien geldt dat ook een niet-aangemelde demonstratie in beginsel bescherming geniet. Daardoor heeft de politie weinig ruimte om direct in te grijpen, zolang de openbare orde niet ernstig verstoord wordt. De woordvoerder van de politie verwees daar expliciet naar.

Tegelijkertijd roept het gebrek aan aanmelding vragen op over verantwoordelijkheid en veiligheid. Trekkers op een snelweg vormen een potentieel gevaarlijke situatie, voor zowel de bestuurders van de trekkers als voor andere weggebruikers. Dat de actie woensdagavond zonder ongelukken verliep, is mede te danken aan de begeleiding door de politie. Echter, dat neemt niet weg dat de situatie ook anders had kunnen aflopen.

Wat staat er de boeren nu te wachten

Na de actie in Apeldoorn is het onduidelijk of de gemeente of de politie verdere stappen zal ondernemen. Formeel kunnen gemeenten optreden tegen organisatoren van niet-aangemelde demonstraties, maar in de praktijk gebeurt dat zelden. De politie benadrukte dat zij niemand heeft aangehouden en dat er geen incidenten waren. De boerenprotesten in Nederland gaan vermoedelijk door, zolang het politieke debat over het stikstofbeleid voortduurt. Of volgende acties opnieuw onaangekondigd zullen zijn, is aan de boeren zelf.