Zes teksten van 150 woorden tonen Paulien Cornelissens blik: ‘Bij twijfel altijd wél een discobal’

Een kwal die samensmelt met een andere gewonde kwal, een lieveheersbeestje onder de douche en een discobal in een plastic skelet. Op 1 oktober 2026 verschenen zes korte teksten van Paulien Cornelisse in een selectie van haar favoriete 150 woorden, gekozen door lezers. Dezelfde dag verschenen ook lezersreacties waarin haar overlijden wordt gemeld. Een lezer schrijft dat ze vijftig jaar was.

Een selectie van zes teksten rond kleine dingen

De selectie bestaat uit zes korte teksten met uiteenlopende onderwerpen. Eén gaat over schaatsen bij Renkum, een tweede over de nieuwe leader van het programma Buitenhofer. Daarnaast zijn er teksten over een kwal die met een andere gewonde kwal kan versmelten, een lieveheersbeestje onder de douche, knopjes in het dagelijks leven en een discobal aan een plastic skelet. Bij elke tekst staat een citaat van een lezer die de tekst koos, onder wie Ingrid Kleinsman, Wim Hellenthal, Albert Schmidt, Judy Lijdsman en Cornelieke van Voskuijlen. Aan het begin van de selectie staat een tekst van Chris Bajema, de man van Cornelisse.

Een zoektocht naar ijs en een eend die blijft

In de tekst over het schaatsen is er een bevroren watertje bij Heteren, waar het gezelschap in paniek naartoe rijdt. Het blijkt een opgespoten weiland. Op Twitter noemt iemand Renkum, aan de overkant van de rivier. Daar zijn twee schaatsers, ook veteranen van de Weissensee. De spanning zit in de details: ‘Het kraakt, maar het gaat!’ Maar daarna beginnen de veteranen over nuances in het gekraak. Bij een omgevallen boom kraakt het net anders, en daar moet je uit de buurt blijven. Voor de verteller is dat het moment om aan de kant te gaan bibberen.

Kleinsman koos de tekst over Buitenhofer. Het programma is volgens de tekst gedegen en rustig, maar de oude leader met een dobberende eend en iemand die koffiedrinkt op een woonboot was een eenzaam hoogtepunt. Er gebeurde niets en dat was het absolute hier en nu. Haar motivatie: ‘Omdat Paulien ons heel even bij die eend laat blijven.’

Kwal, lieveheersbeestje en knopjes

De kwaltekst is gebaseerd op een bericht over een kwalsoort die, als hij of zij gewond is, kan versmelten met een andere gewonde kwal. Volgens de tekst maakt deze kwal geen onderscheid tussen ‘zelf’ en ‘niet-zelf’. De menselijke kwal heeft juist veel ideeën over ‘zelf’ en dringt zich daardoor op feestjes op. Hellenthal koos de tekst omdat Cornelisse hierin laat blijken ‘dat we elkaar als mensheid moeten accepteren zoals we zijn’.

Schmidt koos het lieveheersbeestje dat onder de douche tegen het plafond probeert te klimmen en bij elke druppel een obstakel tegenkomt. Als het beestje valt, doet de verteller de douche uit. Het verzamelt nieuwe moed en klimt weer omhoog. Over de knopjes schrijft Cornelisse dat ze een inspirerende toevoeging aan ons leven waren, van het mysterieuze knopje op de draaischijftelefoon tot de knop voor ‘deuren dicht’ in de lift. Nu alles ‘iets met touch’ is, kan de waterkoker alleen nog met een soort handoplegging bediend worden. Lijdsman: ‘Met een paar woorden en beelden bracht ze het verlangen naar een tijd vol knopjes naar de voorpagina.’

Een discobal in een ziekenhuis

De laatste tekst speelt zich af bij een röntgenfoto. Een medewerker raakt in de war over links en rechts, en de verteller voelt zich ‘gezien’. Op het plastic skelet naast de behandeltafel staat ‘Costa’ op een rib, wat een verrassend vakantie-achtige naam voor een bot lijkt. In het skelet hangt een piepklein discoballetje. Van Voskuijlen citeert de conclusie als motto: ‘Bij twijfel over wel of niet een discobal, altijd wél een discobal.’

Boeken die hardop gelezen werden

Parallel daaraan reageerden lezers van Het Parool met herinneringen aan Cornelisse. Opvallend vaak gaat het over voorlezen. Een lezer las op een van de eerste dates uit Taal is zeg maar echt mijn ding voor aan haar vriend, die bulderde van het lachen. Twaalf jaar en vele boeken later zijn ze nog samen. Marije van Berkel las tijdens een autorit richting Zuid-Frankrijk haar vriend voor om hem wakker te houden. Na drie hoofdstukjes wilde ze stoppen, maar vanaf de achterbank klonk het in koor: ‘Aaaah, nog één hoofdstukje?’ Ze las het hele boekje voor, en het vervolg En dan nog iets was uit toen ze bij Maastricht waren. Sindsdien las ze de ‘grappige taalverhaaltjes’ elke autorit voor, ook toen de kinderen allang geen kinderen meer waren.

Joost Bakker noemt Taal voor de leuk als boek waar hij zo van moest lachen. Door haar relaas over het woord ‘stofzuigen’ kan hij er volgens zijn reactie nooit meer een aanraken zonder terug te denken aan haar analyse. Peter Reijnen herinnert zich vooral de podcast Echt Gebeurd, waarin ze op nuchtere toon met gasten sprak en die op originele wijze introduceerde. Ilona Dekker noemt haar optreden in De slimste mens, waar ze met taal de gewone dingen anders liet zien.

Een vraag over AI en originaliteit

Een deel van de reacties kijkt vooruit. Paul Gies schrijft dat je datacenters kunt blijven bouwen en voeden met boeken en kranten, maar dat AI zich daarbij volgens hem zeer onwaarschijnlijk ontwikkelt tot iets eigenzinnigs met humor en relativering. De ‘observerende, originele en talige geest van een Paulien Cornelisse is niet te vangen’, schrijft hij. Dat is zijn opvatting, geen vastgesteld feit. Hij besluit dat hij zal weigeren te lachen als AI ooit met zoiets komt.

Verlies en een blik die blijft

Yanna Kraakman schrijft dat ze er ontzettend naar uitkeek Cornelisse weer in het theater te zien. Petra Oortgijsen vertelt dat het koor The Space Choir tijdens de repetitie van het overlijden hoorde en I Will Always Love You zong, ‘met een snik voor Dolly en een traan voor Paulien’. Marc van Beurden vertelt over een ontmoeting rond 2017 in een eetcafé in de Czaar Peterstraat. Cornelisse liep hem achterna om zijn shawl terug te geven. Hij kon alleen ‘dankuwel’ stamelen. Negen jaar later weet hij nog wat hij had willen zeggen, maar zijn bewondering heeft hij voor zichzelf gehouden, ‘en nu voor altijd’.

Wat lezers verbindt, is de manier waarop Cornelisse naar het alledaagse keek. Dekker schrijft dat ze door haar nog meer van taal is gaan houden. Een nadere toelichting op haar overlijden, zoals datum of omstandigheden, staat niet in de aangeleverde teksten. De selectie van 150 woorden en de lezersreacties laten wel zien waar haar werk volgens lezers voor stond: kijken naar wat bijna niemand ziet.