Zes EU-landen willen boeren en arme regio’s minder geven: ‘Duidelijke keuzes maken’

Nederland, Duitsland, Zweden, Denemarken, Oostenrijk en Finland willen dat er in de volgende Europese meerjarenbegroting minder geld naar boeren en armere regio’s gaat. De regeringsleiders van de zes landen schrijven dat in een brief aan Ierland, dat nu voorzitter van de Europese Unie is. Tegelijk willen ze de begroting voor 2028-2034 met honderden miljarden euro’s verlagen. Het geld dat overblijft, moet volgens hen vooral naar defensie, veiligheid en innovatie gaan.

Wat de zes landen precies vragen

De zes regeringsleiders vinden dat de Europese uitgaven grondig moeten worden hervormd en dat er duidelijke keuzes moeten worden gemaakt. Ze willen fors investeren in veiligheid, defensie, economische concurrentie en innovatie. Ook de strijd tegen illegale migratie staat op hun lijstje, in het kader van een sterk en onafhankelijk Europa.

Dat gaat ten koste van twee grote uitgavenposten: de steun aan boeren en de steun aan armere regio’s. Beide krijgen traditioneel ongeveer twee derde van het EU-budget. Volgens de zes landen is dat verdeelmodel niet meer passend bij de uitdagingen waar Europa nu voor staat.

Een begroting die bijna twee keer zo groot wordt

De Europese Commissie heeft een begroting voorgesteld van ongeveer 2 biljoen euro voor de komende zeven jaar. De huidige begroting, die tot en met 2027 loopt, is 1,2 biljoen euro. Het Commissievoorstel betekent dus een stijging van 60 procent.

De zes landen noemen dat bedrag politiek en economisch niet realistisch. Ze wijzen erop dat een hoger EU-budget niet past bij de bezuinigingen die in een aantal lidstaten nodig zijn. Daarom willen ze dat het voorstel met enkele honderden miljarden euro’s wordt verlaagd.

Wat er voor de landbouw op het spel staat

In het voorstel van de Commissie is 300 miljard euro gereserveerd voor landbouw, ongeveer 15 procent van het totaal. In de huidige begroting gaat 386 miljard euro naar de landbouw, bijna een derde. Het aandeel van de landbouw daalt dus al fors in het huidige voorstel, nog voordat de zes landen hun eisen op tafel hebben gelegd.

Hun brief gaat daar nog overheen. Wat hen betreft gaat er in de begroting voor 2028-2034 minder geld naar boeren en armere regio’s dan de Commissie nu voorstelt. Hoeveel minder, staat niet in de brief.

Een bedrag dat betaalbaar moet zijn

Ierland moet een nieuw begrotingsvoorstel maken als basis voor de onderhandelingen. Volgens de briefschrijvers moet daarin een bedrag staan dat op een realistische manier kan worden gefinancierd. Er mag niet nog meer worden geleend.

Premier Jetten liet in juni al weten dat Nederland de voorgestelde begroting veel te hoog vindt. Hij noemde het onderhandelingsvoorstel ‘niet goed genoeg’. De brief van de zes landen zet die lijn nu voort, met vijf andere regeringen aan Nederlandse zijde.

Zeventien landen willen juist meer geld

Tegenover de zes staat een grote meerderheid. Zeventien lidstaten, onder wie Spanje en Italië, houden vast aan steun voor landbouw en armere regio’s. Zij willen zelfs dat daar meer geld naartoe gaat. Daarom moet het totale budget wat hen betreft juist omhoog, tot boven de 2 biljoen euro.

De brief onderstreept daarmee de verdeeldheid over de EU-uitgaven. Waar de zes landen willen snijden in de twee grootste posten, zien de zeventien die posten als kern van het Europese project.

Eén vijfde van de landen met een flinke stem

Alle 27 lidstaten moeten met de begroting instemmen. Dat geeft elk land in principe een vetorol, maar de zes briefschrijvers hebben extra gewicht. Zij zijn samen goed voor ongeveer 40 procent van de EU-inkomsten.

Volgens de Financial Times dreigen de zes landen hun steun aan de begroting in te trekken als er geen flinke aanpassingen komen. Een diplomaat uit een van de landen zegt tegen de krant: ‘Als de begroting niet met honderden miljarden wordt verminderd, komt er dit jaar geen akkoord.’ Dat dreigement staat niet met zoveel woorden in de brief zelf.

Tijdsdruk door verkiezingen

In juni spraken de EU-leiders af om nog dit jaar tot een akkoord te komen over de periode 2028-2034. Aan dat tijdpad zit een reden: de onderhandelingen kunnen ingewikkelder worden na de verkiezingen in Frankrijk, Italië, Spanje en Polen.

Het Commissievoorstel moet bovendien nog worden goedgekeurd door het Europees Parlement en de lidstaten. De verwachting is dat er nog lange onderhandelingen volgen voordat de plannen definitief zijn.

Duiding: korting of modernisering?

EU-correspondent Chris Ostendorf van de NOS ziet in de brief vooral een drukmiddel nu het eindspel dichterbij komt. De zes landen benadrukken dat ze willen inzetten op modernisering. Achter de schermen hoort hij volgens eigen zeggen iets anders: dat deze zes rijke landen vooral een korting op hun eigen bijdrage willen.

Omdat de zeventien andere landen vasthouden aan geld voor landbouw en arme regio’s, acht Ostendorf de kans het grootst dat er uiteindelijk aanzienlijk wordt gesnoeid in het Commissievoorstel. Dan blijft er volgens hem hoogstwaarschijnlijk weinig of geen plek over voor modernisering. Politiek kan Nederland dat als winst presenteren, aldus Ostendorf. Hij hoort kritiek uit het bedrijfsleven en van wetenschappers: het zou een gemiste kans zijn als modernisering sneuvelt omdat de focus alleen ligt op minder geld uitgeven.

Hoe het nu verder gaat

Ierland werkt aan een nieuw voorstel voor de begroting 2028-2034. Daarover moeten alle 27 lidstaten het eens worden, terwijl zes landen minder landbouw- en regiosteun willen en zeventien juist meer. Het akkoord dat dit jaar moet komen, hangt af van die botsing.