Een stapel verhuisdozen met de nalatenschap van een vergeten goochelaar heeft geleid tot een nieuwe tentoonstelling in het Joods Museum in Amsterdam. De expositie Abracadabra, die vanaf vrijdag te bezoeken is, vertelt het verhaal van vijftien Joodse goochelaars en illusionisten uit de twintigste eeuw. Vertrekpunt was de erfenis van illusionist Hans Klok, die spullen kreeg van de Joods-Amsterdamse goochelaar Theo Bamberg.
Bamberg trad voor de Tweede Wereldoorlog wereldwijd op onder de artiestennaam Okito en gold destijds als wereldberoemd. Toen Klok via een erfenis een grote hoeveelheid spullen van Okito in bezit kreeg, besefte hij dat hij daar iets mee moest doen. Via via kwam hij terecht bij het Joods Museum, dat direct enthousiast reageerde op zijn voorstel.
Van persoonlijke erfenis naar bredere expositie
Het museum wilde de omvang van het verhaal vergroten. “Zij zeiden: daar willen we iets mee doen, maar we breiden het wel uit. Dus het gaat niet alleen over Okito, maar over alle Joodse goochelaars en illusionisten”, vertelt Klok tijdens een rondleiding voorafgaand aan de opening. Die uitbreiding maakte van een persoonlijke nalatenschap een tentoonstelling over een vergeten hoofdstuk in de geschiedenis van de goochelkunst.
Vijftien Joodse goochelaars in beeld
In Abracadabra zijn objecten te zien en verhalen te lezen over vijftien Joodse goochelaars en illusionisten, van wie acht een Amsterdamse achtergrond hebben. Deze groep kende volgens de tentoonstelling zijn hoogtijdagen aan het begin van de twintigste eeuw. Klok legt uit waarom het beroep destijds zo aantrekkelijk was voor Joodse artiesten. “In die tijd werden Joodse mensen geweerd bij veel beroepsgildes, maar het beroep goochelaar of illusionist was een vrij beroep en daarom waren er zo extreem veel Joodse goochelaars en illusionisten.”
Okito’s truc leeft voort bij Klok
De erfenis van Okito is voor Klok niet alleen een verzameling museumstukken. De illusionist vertelt dat hij nog altijd een truc van zijn voorganger gebruikt in zijn eigen shows. Die persoonlijke band tussen de twee goochelaars, gescheiden door bijna een eeuw, vormt een rode draad in de tentoonstelling en verbindt de historische collectie met het hedendaagse vak.
Interactieve elementen voor jonge bezoekers
De tentoonstelling is zo ingericht dat ook kinderen actief kunnen meedoen. Bezoekers kunnen hun kind bijvoorbeeld doormidden laten zagen of laten verdwijnen in een magische kast. Daarmee krijgt de geschiedenis van de Joodse goochelkunst een praktische, beleefbare vertaling voor een jong publiek, naast de informatieve onderdelen over de afzonderlijke artiesten.
Houdini’s dwangbuis en beelden van Klok
Naast de objecten rond Okito en de andere Joodse illusionisten toont de tentoonstelling ook de dwangbuis die Harry Houdini gebruikte voor zijn ontsnappingstrucs. Verder zijn er filmpjes te zien van Hans Klok zelf, waaronder beelden van de stunt die hij in 2013 uitvoerde voor de deur van theater Carré. Bij die stunt hing hij metershoog in de lucht boven de Amstel.
Samenwerking tussen museum en illusionist
De samenwerking tussen het Joods Museum en Hans Klok laat zien hoe een privécollectie kan uitgroeien tot een bredere culturele expositie. Wat begon als een praktische vraag over wat te doen met de spullen van Okito, resulteerde in een overzicht van een beroepsgroep die decennialang grotendeels onderbelicht is gebleven in de geschiedschrijving over Joodse Amsterdammers.
De naam van de tentoonstelling verwijst naar het bezwerende woord dat goochelaars al decennialang gebruiken om hun trucs kracht bij te zetten. Door die titel te koppelen aan de nalatenschap van Okito en de bijdrage van Hans Klok, benadrukt het Joods Museum dat het gaat om een levende traditie. De tentoonstelling combineert daarmee historisch materiaal met een doorlopende lijn naar het hedendaagse goochelvak, zoals dat ook wordt beoefend door Klok zelf.
De filmbeelden van de Carré-stunt uit 2013 zijn tijdens de tentoonstelling ook online te bekijken, als aanvulling op de fysieke objecten in de zaal. Daarmee kunnen bezoekers de act van Hans Klok boven de Amstel herzien naast de historische stukken van Okito en Houdini.
De tentoonstelling toont daarmee een periode waarin het beroep van goochelaar openstond voor Joodse Amsterdammers, terwijl veel andere beroepsgildes ontoegankelijk waren. Door objecten en verhalen van vijftien artiesten samen te brengen, belicht het Joods Museum een beroepsgroep die tot nu toe weinig aandacht kreeg in de geschiedschrijving over Joods Amsterdam. De combinatie van historische stukken, zoals de dwangbuis van Houdini en de spullen van Okito, met interactieve onderdelen voor kinderen, moet volgens de makers zowel oudere als jongere bezoekers aanspreken.
Tentoonstelling loopt tot eind maart
Abracadabra is vanaf vrijdag te bezoeken in het Joods Museum in Amsterdam en blijft geopend tot en met eind maart. Bezoekers krijgen zo enkele maanden de tijd om kennis te maken met de vijftien portretten van Joodse goochelaars en illusionisten, de historische objecten van onder meer Okito en Houdini, en de interactieve onderdelen die specifiek voor kinderen zijn ontwikkeld.
Bronnen en credits
Bronnen: AT5.nl, NH Nieuws
Dit artikel is tot stand gekomen met ondersteuning van
kunstmatige intelligentie (AI). Ter ondersteuning van onze
menselijke redacteurs gebruiken wij Google Gemini met
zoekfunctionaliteit om informatie te verzamelen,
nieuwsfeiten te structureren en een artikel op te stellen. Vóór publicatie controleert een menselijke
redacteur de feiten, bronnen en inhoud. Waar nodig worden
onjuistheden gecorrigeerd en wordt de tekst aangepast voor een
natuurlijke en duidelijke schrijfstijl. AI ondersteunt ons
redactionele proces, maar vervangt de menselijke controle
niet. De uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt bij onze
redactie.
Foto: Joods Museum in Amsterdam met vlaggen bij de ingang — S Sepp (bron), CC BY-SA 3.0











