Bijna een kwart miljoen nieuwe woningen in gevaar, omdat het elektriciteitsnet simpelweg vol zit. Provincie Utrecht en Provincie Zuid-Holland probeerden begin dit jaar gezamenlijk stroomcapaciteit veilig te stellen voor grootschalige woningbouw. Volgens netbeheerder Stedin voldeden die verzoeken echter niet aan de formele criteria, en zijn ze nooit als officiële aanvragen in behandeling genomen. De gevolgen raken rechtstreeks aan een van de grootste maatschappelijke uitdagingen van dit moment: het woningtekort.
Een ambitieuze poging om gemeenten te beschermen
De aanvragen kwamen niet zomaar uit de lucht vallen. Beide provincies zagen een specifiek probleem aankomen: als elke gemeente afzonderlijk netcapaciteit zou aanvragen, zouden ze elkaars concurrenten worden op een net dat al piept en kraakt. Daarom kozen Utrecht en Zuid-Holland voor een collectieve aanpak, vooruitlopend op nieuwe regels die op 1 juli 2026 ingingen. Met die gezamenlijke aanvraag wilden ze de schaarse ruimte op het elektriciteitsnet alvast reserveren voor geplande woningbouwprojecten in de regio’s.
De timing was bewust gekozen. Vóór 1 juli reserveerden netbeheerders zelf nog ruimte voor woningbouw. Daarna veranderde de situatie ingrijpend: woningbouwprojecten kwamen sindsdien op dezelfde wachtlijst te staan als grootverbruikers van elektriciteit, zoals fabrieken en datacentra. De provincies wilden vóór die deadline handelen, maar dat pakte anders uit dan gehoopt.
De cijfers zijn indrukwekkend, de afwijzing ook
Provincie Utrecht vroeg 100 megawatt aan, genoeg om 60.000 woningen van stroom te voorzien. Provincie Zuid-Holland ging nog een stuk verder: maar liefst 1084 megawatt stond op het verlanglijstje. De helft daarvan was bestemd voor de bijna 250.000 woningen die in Zuid-Holland tot en met 2032 gebouwd moeten worden. Zuid-Holland geldt daarmee als de provincie met de grootste woningbouwopgave van Nederland.
Toch haalde geen van beide aanvragen de formele drempel. Stedin formuleerde het zo: “De aanvraag voldeed niet aan de criteria die gelden voor een formele capaciteitsaanvraag en is daarom niet als zodanig in behandeling genomen.” Het woordje ‘afgewezen’ dekt de lading daarom niet helemaal. Technisch gezien zijn de verzoeken nooit officieel beoordeeld. Bovendien maakt Stedin duidelijk welke netbeheerders precies betrokken waren bij het overleg en de beslissing, al blijft onduidelijk aan welke criteria de aanvragen precies niet voldeden.
Utrecht krijgt toch gedeeltelijk zijn zin
Ondanks de formele tegenslag is er voor Utrecht een lichtpuntje. Na overleg met staatssecretaris Jo-Annes de Bat en de netbeheerders kreeg de provincie een concrete toezegging: 35.000 woningen waarvan de bouw binnen drie jaar van start gaat, krijgen gegarandeerd een aansluiting op het net. Dat is aanzienlijk minder dan de aanvankelijk gevraagde capaciteit voor 60.000 woningen, maar het biedt wel enige zekerheid aan gemeenten die al ver gevorderd zijn met hun plannen.
De precieze voorwaarden en juridische afdwingbaarheid van die toezegging zijn echter niet openbaar gemaakt. Bovendien geldt de garantie uitsluitend voor projecten die snel van start gaan. Gemeenten met plannen op de langere termijn staan nog steeds met lege handen. Toch geeft de uitkomst aan dat het overleg wel degelijk iets heeft opgeleverd, ook al werd de formele aanvraag niet behandeld.
Gemeenten krijgen nieuwe mogelijkheid in oktober
Stedin benadrukt dat de aanvraag van de provincies het gesprek op gang heeft gebracht over hoe woningbouw zoveel mogelijk gefaciliteerd kan worden binnen de beperkte ruimte. “Netbeheerders zien de urgentie hiervan en zetten alles op alles om woningbouw mogelijk te maken”, aldus de regionale netbeheerder. Dat klinkt geruststellend, maar de praktijk blijft weerbarstig. Het elektriciteitsnet is in grote delen van Nederland overbelast, en extra capaciteit toevoegen kost jaren.
Daarom werkt Provincie Zuid-Holland aan een eigen ‘Actieplan Netcongestie‘, dat in oktober 2026 klaar moet zijn. Daarin staan maatregelen om stap voor stap ruimte op het net te creëren en partijen op de wachtlijst te helpen. Tegelijkertijd kondigen de netbeheerders aan dat gemeenten vanaf 1 oktober 2026 zelf netcapaciteit kunnen reserveren, ook voor projecten die nog niet volledig concreet zijn. Dat is een nieuwe regeling, bedoeld om woningbouw eerder in de planning al zekerheid te geven over een stroomaansluiting.
Het bredere probleem achter de cijfers
De mislukte collectieve aanvraag legt een dieper structureel probleem bloot. Netcongestie is al jaren een knelpunt voor bedrijven, maar raakt nu ook direct de woningbouwambities van de overheid. Het kabinet streeft naar honderdduizenden nieuwe woningen per jaar, terwijl het net de groeiende vraag naar stroom nauwelijks bij kan benen. Woningbouwprojecten concurreren inmiddels met industriële grootverbruikers om dezelfde schaarse capaciteit. Dat levert een ongemakkelijke situatie op: juist de projecten die het hardst nodig zijn voor het oplossen van het woningtekort, dreigen achteraan in de rij te belanden.
De poging van Utrecht en Zuid-Holland om dit via een gezamenlijke aanvraag te omzeilen was creatief, maar strandde op formele bezwaren. Bovendien laat de zaak zien hoe ingewikkeld de samenwerking is tussen provincies, gemeenten en netbeheerders als het gaat om ruimte op het net. Elke partij heeft zijn eigen belangen en zijn eigen procedures, en die sluiten lang niet altijd op elkaar aan.
Volgende stappen zijn cruciaal voor de woningmarkt
De komende maanden worden bepalend. Het Actieplan Netcongestie van Zuid-Holland moet in oktober concrete oplossingen bieden, en de nieuwe regeling waarmee gemeenten zelf capaciteit kunnen reserveren gaat op dezelfde datum in. Of die stappen genoeg zijn om de bouw van honderdduizenden woningen op schema te houden, is nog allerminst zeker. Wat zeker is: zolang het net vol blijft, staat elke extra woning op papier te wachten op een schakelaar die nog niet omgezet kan worden.
Bronnen en credits
Bronnen: Ditjes & Datjes, Nieuws.nl
