Wie bepaalt wat ’te ver’ is? Steen wil bezwaarrecht voor bouwplannen koppelen aan woonafstand: ‘Dat is gewoon woon-egoïsme’

CDA-Kamerlid Hanneke Steen wil het bezwaarrecht tegen woningbouw inperken voor mensen die op enige afstand van een bouwproject wonen. Volgens haar vertragen bezwaren en rechtszaken projecten soms jarenlang. Over bezwaarmakers zei ze: “Ik vind dat gewoon woon-egoïsme.” Haar voorstel roept een vraag op die nog niet is beantwoord: waar ligt de grens tussen een omwonende en iemand die te ver weg woont?

Wat Steen precies wil

Steen deed haar uitspraken woensdag in een televisieprogramma van WNL. Haar kernpunt is dat niet iedereen die in de buurt van een nieuwbouwproject woont, nog dezelfde juridische ruimte zou moeten hebben om bezwaar te maken. Het gaat haar om mensen die verder van het project wonen. Wie dichtbij woont, blijft in haar benadering dus buiten schot, maar een precieze afstand heeft ze in de beschikbare uitspraken niet genoemd.

Haar motivatie is de snelheid van het bouwen. Procedures kosten tijd, zegt ze, en die tijd gaat ten koste van mensen die op een woning wachten. Zij ziet het bezwaarrecht van verder weg wonenden daarom als een rem die losgelaten kan worden.

Een term die vaker terugkomt

Het woord ‘woon-egoïsme’ is niet nieuw in de Haagse politiek. In 2024 stelden de CDA-Kamerleden Vedder, Van Dijk en Bontenbal al Kamervragen over ‘verschillende vormen van woonegoïsme’. Het CDA gebruikt de term daarmee al langer voor bewoners die zich verzetten tegen bouwplannen in hun omgeving.

Steens uitspraak sluit dus aan bij een bestaande lijn binnen de partij. Nieuw is dat het nu gaat om een concreet voorstel om het recht op bezwaar zelf te beperken, en niet alleen om een kwalificatie van bezwaarmakers.

Jaren vertraging, twee tot drie jaar winst

Over de omvang van de vertraging bestaat een schatting. Emeritus hoogleraar Friso de Zeeuw berekent dat minder procedures de bouw gemiddeld twee tot drie jaar kunnen versnellen. Dat cijfer past bij Steens stelling dat bezwaren en rechtszaken projecten soms jarenlang vertragen. Het is wel een gemiddelde en geen garantie voor elk afzonderlijk project.

Ook erkennen critici van haar voorstel dat misbruik voorkomt. Er zijn bezwaarmakers die procederen om geld los te krijgen, en die procedures kunnen jaren kosten. Over het bestaan van dat probleem lijkt weinig discussie. Het meningsverschil gaat over de oplossing.

Andere oorzaken van trage bouw

Tegenstanders van het voorstel wijzen erop dat bezwaren niet de enige reden zijn waarom woningbouw stilvalt. Zij noemen stikstofregels, die projecten nog altijd tegenhouden, en netcongestie: het stroomnet zit vol. Gemeenten moesten hun bouwplannen indienen om nog stroomcapaciteit voor de komende tien jaar te bemachtigen. Daarnaast wijzen ze op een stapel landelijke eisen waaraan bouwplannen moeten voldoen.

Ook de vraag naar woningen speelt volgens hen mee. De bevolkingsgroei kwam in 2025 volgens het CBS volledig voort uit migratie, en dat zet de woningmarkt verder onder druk. Dit zijn standpunten van critici die hierin de overheid zelf aanwijzen als belangrijkste oorzaak van de vertraging. Over de weging van die oorzaken wordt verschillend gedacht.

De afbakeningsvraag

Het sterkste bezwaar tegen Steens idee is praktisch: wie bepaalt wat ’te ver’ is? Een vaste afstand in meters of kilometers zou voor elk type project anders uitpakken. Bij een bouwproject in een dorp ligt de grens van betrokkenheid anders dan in een grote stad. Een algemene regel zal daardoor altijd mensen raken die zich wel degelijk betrokken voelen.

Critici wijzen er bovendien op dat een beperking voor woningbouw geen losstaand precedent blijft. Als het bezwaarrecht van verder weg wonenden bij woningbouw wordt ingeperkt, ligt volgens hen een gelijke beperking bij andere projecten voor de hand, zoals windparken, azc’s of stroomstations. Het bezwaarrecht is voor veel burgers het laatste juridische middel tegen een gemeente en een projectontwikkelaar, zo luidt hun redenering.

Gericht aanpakken in plaats van beperken

De tegenstanders van het voorstel pleiten voor een andere route: pak misbruik gericht en per geval aan, en laat het recht van groepen burgers om naar de rechter te stappen ongemoeid. Op die manier zou het probleem van procederen voor geld worden aangepakt zonder dat iedereen die verder weg woont zijn recht verliest.

Het verschil tussen beide benaderingen is principieel. Steen kiest voor een generieke beperking om de bouw te versnellen. Haar critici kiezen voor maatwerk dat het bezwaarrecht intact laat. Beide partijen beroepen zich op hetzelfde doel: meer woningen, sneller.

Waar het voorstel nu staat

Het gaat vooralsnog om een voorstel en een uitspraak, niet om aangenomen beleid of wetgeving. Steen wil het bezwaarrecht beperken, maar er ligt geen besluit. Een eventuele beperking zou eerst politiek en juridisch uitgewerkt moeten worden, inclusief de vraag welke afstand als grens geldt.

Of het CDA daar een uitgewerkt wetsvoorstel van maakt, is nog niet bekend. Zeker is dat het debat over bezwaarrecht en woningbouw met deze uitspraak van Steen opnieuw is aangezwengeld.