De Spaanse regering wil vijfhonderd minderjarige meisjes met spoed weghalen uit Ceuta. Dat meldt het Spaanse persbureau EFE, drie weken na de massale grensoversteek vanuit Marokko. Achter dat besluit zit niet alleen humanitaire nood, maar ook een wettelijke klok die hoorbaar tikt.
Tienduizenden staken eind juli de grens over
Eind juli kwamen naar schatting meer dan 70.000 mensen de exclave binnen. Volgens de berichtgeving van NU.nl gebeurde dat op 30 juli. Ceuta ligt op het Afrikaanse continent, aan de overkant van de Straat van Gibraltar. Daardoor geldt de stad al jaren als een gevoelige toegangspoort tot de Europese Unie. De overgrote meerderheid van de mensen keerde kort na de oversteek weer terug naar Marokko. Toch bleven enkele duizenden migranten achter, onder wie veel minderjarigen. Precies die groep legt nu een zware druk op de plaatselijke voorzieningen.
Opvang berekend op negentig kinderen
De cijfers maken duidelijk hoe scheef de verhouding is geworden. Ceuta beschikt volgens de NOS over opvang voor ongeveer negentig minderjarigen. In werkelijkheid verblijven er nu vele malen meer kinderen en jongeren in de exclave. Door dat tekort slapen migranten volgens dezelfde omroep op het strand, op straat of zelfs op begraafplaatsen. Hulporganisaties trekken daarom al weken aan de bel. Bovendien maakt de zomerhitte het verblijf buiten extra zwaar. De lokale voorzieningen zijn eenvoudigweg niet gebouwd op een instroom van deze omvang.
De wet laat Madrid weinig speelruimte
Alleenstaande minderjarige migranten mogen volgens de Spaanse wet niet zomaar worden teruggestuurd. Daarnaast geldt een aparte regeling voor gebieden die overbelast raken. In zulke regio’s moeten alleenstaande minderjarigen binnen vijftien dagen na afronding van hun dossier worden herverdeeld over andere delen van het land. Die termijn verklaart voor een belangrijk deel de haast waarmee de regering nu handelt. Volgens dagblad El País hebben de autoriteiten in Ceuta het noodplan van Madrid geaccepteerd als een “buitengewone maatregel”. Daarmee lijkt de weg vrij voor de eerste overplaatsingen naar het vasteland.
Meisjes gelden als kwetsbaarste groep
De keuze voor deze specifieke groep wordt toegelicht door bronnen van het ministerie van Jeugdzaken. Volgens die bronnen behoren de meisjes tot de kwetsbaarste mensen die in Ceuta zijn achtergebleven. Ook vanuit de gezondheidszorg klinken zorgwekkende signalen. De Spaanse minister van Volksgezondheid liet weten dat hulpverleners de afgelopen dagen vijf slachtoffers van verkrachting hebben bijgestaan, allen migranten. Of die slachtoffers tot de groep van vijfhonderd meisjes behoren, is niet bekendgemaakt. Wel schetsen dergelijke meldingen hoe onveilig de situatie op straat kan zijn. Daarom richt het noodplan zich in eerste instantie op deze minderjarigen.
Nog niemand doorgereisd naar het Europese deel
Opvallend is dat er sinds de instroom van eind juli nog geen migrant is doorgereisd of overgebracht naar het Europese deel van Spanje. Dat meldde persbureau ANP eerder op de dag. De aangekondigde overplaatsing zou dus een duidelijke breuk met die lijn betekenen. Tegelijk is voorzichtigheid op zijn plaats. De bronnen spreken afwisselend over plannen en over een operatie die al in gang is gezet. Een precieze vertrekdatum ontbreekt bovendien, net als informatie over de regio’s die de meisjes gaan opvangen. De uitvoering moet daarmee nog concreet vorm krijgen.
Wat dit betekent voor de exclave
Voor Ceuta zou het vertrek van vijfhonderd minderjarigen enige verlichting geven. Toch verdwijnt het probleem daarmee niet. Er blijven immers duizenden migranten achter in de stad, van wie een groot deel eveneens minderjarig is. De opvangplekken blijven schaars en de druk op hulpverleners hoog. Daarnaast moeten dossiers van alleenstaande minderjarigen worden afgerond voordat een herverdeling wettelijk in gang kan worden gezet. Dat vraagt tijd en personeel. Vandaar dat lokale bestuurders al langer om structurele steun uit Madrid vragen.
Een gevoelig politiek dossier
De verdeling van minderjarige migranten over de Spaanse regio’s ligt in het land politiek gevoelig. Regionale besturen verschillen sterk van mening over de vraag hoeveel kinderen zij kunnen opvangen. Het noodplan raakt daardoor niet alleen aan humanitaire hulp, maar ook aan de verhoudingen tussen de hoofdstad en de regio’s. Verder speelt de bredere relatie met Marokko mee, omdat de grens bij Ceuta al jaren een barometer is voor die betrekkingen. Grote oversteekpogingen leiden er telkens tot politiek rumoer. Voorlopig ligt de nadruk echter op de acute nood in de exclave zelf.
Wat er nu volgt
De komende dagen moet blijken hoe snel de eerste groepen daadwerkelijk vertrekken. Zolang bestemmingen en vertrekmomenten niet openbaar zijn, blijft het beeld onvolledig. Hulporganisaties zullen intussen blijven wijzen op de mensen die achterblijven op straat en op het strand. Vast staat dat de bestaande opvang in Ceuta de instroom niet aankan. Daarmee wordt de operatie een eerste test voor het Spaanse noodmechanisme voor overbelaste gebieden. Slaagt die test, dan volgen mogelijk meer overplaatsingen naar het vasteland.
