Nederlanders moeten via prijsprikkels worden verleid om vaker stroom te gebruiken op rustige momenten in plaats van tijdens piekuren. Dat bepleitte staatssecretaris Jo-Annes de Bat (Klimaat en Groene Groei, CDA) donderdag tijdens een symposium van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) in Madurodam. Volgens hem is dat nodig om het overbelaste Nederlandse stroomnet beter te benutten, en moet het sturen op prijs een centrale rol krijgen in de omslag naar flexibeler stroomgebruik.

De oproep komt op een moment dat de druk op het elektriciteitsnet in Nederland op veel plekken hoog oploopt. Netbeheer Nederland meldde vorige week dat er voor honderdduizenden nieuwbouwwoningen geen ruimte is op het net, waardoor nieuwe huizen moeten wachten op een aansluiting. De Bat wees erop dat het probleem niet zozeer in de capaciteit zit, maar in hoe die wordt gebruikt. “Het netwerk kan heel veel aan, maar we benutten het verkeerd met zijn allen”, zei hij tijdens het symposium.
Wat prijsprikkels moeten oplossen
Het idee achter flexibel stroomgebruik is dat klanten meer energie verbruiken op momenten dat het net rustig is, om overbelasting te voorkomen. Met flexibele contracten is stroom tijdens piekmomenten duurder dan tijdens daluren. Huishoudens en bedrijven die hun verbruik verschuiven, kunnen daardoor goedkoper uit zijn. Volgens De Bat is dat financiële voordeel de sleutel om mensen daadwerkelijk in beweging te krijgen. “Je ziet dat iedereen pas in beweging komt als de belofte van meerwaarde er ook echt is”, aldus de staatssecretaris.
Die redenering vormt de kern van zijn pleidooi: niet alleen aansporen tot ander gedrag, maar dat gedrag financieel aantrekkelijk maken. Nederland zou volgens De Bat daarom sterker moeten inzetten op prijsprikkels als sturingsinstrument, in plaats van te vertrouwen op vrijwillige gedragsverandering zonder duidelijk economisch voordeel.

Minder zekerheid als keerzijde
De staatssecretaris erkende dat de omslag naar flexibel stroomgebruik ook een prijs heeft die niet in geld is uit te drukken. Wanneer flexibiliteit het nieuwe normaal wordt, gaat dat volgens hem ten koste van de zekerheid die burgers en bedrijven gewend zijn van hun stroomvoorziening. “Het kan zijn dat je dan even geen stroom hebt en dat waren we niet gewend met zijn allen”, zei De Bat. Hij stelde dat Nederland die verminderde zekerheid moet leren accepteren als onderdeel van de overgang naar een systeem waarin vraag en aanbod strakker op elkaar worden afgestemd.
Deze boodschap markeert een verschuiving in de toon van het debat over het stroomnet. Waar de discussie vaak gaat over uitbreiding van netcapaciteit, benadrukte De Bat vooral de manier waarop burgers en bedrijven hun eigen verbruik organiseren. Niet alleen investeringen in infrastructuur, maar ook gedragsverandering bij de eindgebruiker moet volgens hem bijdragen aan het oplossen van de capaciteitsproblemen.
ACM wil meedenken over toekomstig systeem
Het thema van het symposium in Madurodam was de toekomst van het Europese energiesysteem. De ACM richtte de bijeenkomst specifiek in om na te denken over hoe Europa energie betaalbaar houdt tijdens de overgang naar een klimaatneutraal en soeverein energiesysteem.

Het symposium in Madurodam was georganiseerd door de ACM om het gesprek aan te jagen over hoe Europa energie betaalbaar houdt tijdens de overgang naar een klimaatneutraal en meer soeverein energiesysteem. ACM-bestuurslid Manon Leijten zei dat de toezichthouder een actievere rol wil spelen in het meedenken over hoe dat toekomstige energiesysteem eruit moet gaan zien. Daarmee positioneert de toezichthouder zich niet alleen als controleur van de energiemarkt, maar ook als partij die meepraat over de inrichting ervan.
De timing van het symposium sluit aan bij de actuele knelpunten op het net. Terwijl netbeheerders kampen met wachtlijsten voor nieuwe aansluitingen, zoeken beleidsmakers en toezichthouders naar manieren om de bestaande capaciteit efficiënter te benutten. Flexibel gebruik, gestuurd door prijsprikkels, wordt in die zoektocht door De Bat gepresenteerd als een van de instrumenten die versneld ingezet zouden moeten worden.
Gevolgen voor huishoudens en bedrijven
Voor huishoudens en bedrijven betekent de koers die De Bat voorstaat concreet dat stroomverbruik op piekmomenten duurder kan uitpakken dan verbruik tijdens daluren, mits zij een flexibel contract hebben. Wie zijn wasmachine, warmtepomp of laadpaal buiten de spitsuren van het net gebruikt, zou daarmee kunnen besparen. Tegelijk brengt het model onzekerheid met zich mee over het moment waarop stroom onbeperkt beschikbaar is, iets wat volgens de staatssecretaris een nieuwe realiteit wordt waar Nederland aan moet wennen.

Concrete maatregelen of een tijdpad om prijsprikkels breder in te voeren, noemde De Bat tijdens het symposium niet. Zijn uitspraken tonen vooral de richting die hij voorstaat: een energiesysteem waarin de prijs van stroom een sturend instrument wordt om het gedrag van gebruikers aan te passen aan de beperkte capaciteit van het net. Hoe die prijsprikkels er in de praktijk uit gaan zien en wie daarover uiteindelijk beslist, moet nog blijken uit verder beleid.
Bronnen en credits
Bronnen: Nederlands Dagblad, Nieuws.nl, Welingelichte
Kringen
Dit artikel is tot stand gekomen met ondersteuning van
kunstmatige intelligentie (AI). Ter ondersteuning van onze
menselijke redacteurs gebruiken wij Google Gemini met
zoekfunctionaliteit om informatie te verzamelen,
nieuwsfeiten te structureren en een artikel op te stellen. Vóór publicatie controleert een menselijke
redacteur de feiten, bronnen en inhoud. Waar nodig worden
onjuistheden gecorrigeerd en wordt de tekst aangepast voor een
natuurlijke en duidelijke schrijfstijl. AI ondersteunt ons
redactionele proces, maar vervangt de menselijke controle
niet. De uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt bij onze
redactie.
Foto: Staatssecretaris Jo-Annes de Bat (links) in gesprek met IAEA-directeur Rafael Grossi, maart 2026 — IAEA Imagebank (bron), CC BY 4.0
Foto: Staatssecretaris Jo-Annes de Bat (links) schudt IAEA-directeur Rafael Grossi de hand, maart 2026 — IAEA Imagebank (bron), CC BY 4.0










