Oud-SP-Kamerlid verdedigt wachtgeld: ´Politici moeten ook kunnen uitblazen´

Niet alleen oud-ministers, maar ook topambtenaren en ervaren Kamerleden moeten een verplichte afkoelperiode krijgen na hun vertrek. Dat stelt voormalig SP-Kamerlid Renske Leijten, die het politieke debat over wachtgeld deze week scherper trekt dan haar voorgangers deden. Haar positie is opvallend, omdat zij zelf ruim drie jaar gebruik maakte van precies de regeling die zij wil versoberen.

Discussie oplaait door strengere lobbyregels

De aanleiding voor het debat zijn de recentelijk aangescherpte lobbyregels voor voormalige bewindspersonen. Oud-ministers en staatssecretarissen klagen dat die regels het hun moeilijker maken om na hun politieke loopbaan een nieuwe baan te vinden. Daarmee komt automatisch ook de wachtgeldregeling opnieuw onder de loep. Ministers, staatssecretarissen én Kamerleden kunnen namelijk na het einde van hun politieke functie tijdelijk een uitkering ontvangen om die overgang te overbruggen.

Leijten erkent dat de regeling een nuttig doel dient, maar benadrukt tegelijk dat de huidige omvang ervan voor discussie vatbaar is. Bovendien vindt zij dat de maatschappelijke context niet mag worden vergeten. Terwijl politici een riante overgangsuitkering ontvangen, verdienen mensen in het onderwijs, de zorg en de veiligheidssector volgens haar aanzienlijk minder. Dat contrast stoort haar zichtbaar.

Leijten: regeling in lijn brengen met de WW

Haar voorstel is concreet. Leijten wil het wachtgeld harmoniseren met de gewone WW-regeling die werknemers buiten de politiek ontvangen. ‘Je zou gewoon kunnen kijken of je het kan harmoniseren met de WW, wat gewone mensen ook krijgen,’ zei ze. Daarmee zou de uitkering voor vertrekkende politici niet langer apart en royaler zijn dan voor de rest van de bevolking.

Tegelijk verdedigt zij de bestaande overgangsperiode in principe. Politieke functies zijn onzeker van aard en kunnen onverwacht eindigen. ‘Dat je de tijd krijgt om na een hele hectische baan even op adem te komen, dat vind ik goed,’ aldus Leijten. Ze wijst er ook op dat er inmiddels sollicitatieregels gelden voor ontvangers van wachtgeld, wat zij als positieve stap ziet. Echter, de hoogte van de uitkering hangt direct samen met de hoge salarissen in de politiek, en dat rechtvaardigt volgens haar ook extra verplichtingen.

Drie jaar en twee maanden eigen wachtgeld

Het meest opmerkelijke moment in het debat is Leijtens eigen openheid. Op de vraag of zij zelf wachtgeld heeft ontvangen, aarzelde zij niet. ‘Zeker. Ik heb drie jaar en twee maanden wachtgeld gekregen,’ zei ze naar eigen zeggen. Dat is een forse periode, al is de exacte financiële omvang van haar uitkering niet publiekelijk gedocumenteerd.

Leijten ziet geen tegenstrijdigheid in het gebruikmaken van een wettelijk recht terwijl zij tegelijkertijd kritiek heeft op de regeling. Bovendien benadrukt zij dat haar pleidooi voor versobering juist aantoont dat zij principes stelt boven eigenbelang. Of dat argument overtuigt, zal de komende politieke discussie moeten uitwijzen. Historicus Maarten van Rossem plaatst intussen kanttekeningen bij de verontwaardiging over ministersalarissen. ‘Dat valt best mee. Kom op, dat stelt zeker op internationaal niveau geen bal voor,’ stelt hij.

Draaideur raakt ook Kamerleden en topambtenaren

Leijten gaat verder dan alleen de discussie over de hoogte van het wachtgeld. Zij pleit voor een brede aanpak van de zogeheten draaideur tussen politiek en de private sector. Daarbij denkt zij niet uitsluitend aan bewindspersonen. Haar voorstel omvat ook Kamerleden die langdurig actief waren op een specifiek beleidsterrein, en zelfs topambtenaren. ‘Ook voor Kamerleden, zeker als ze lang op een terrein hebben gezeten. Voor topambtenaren zou dat ook niet slecht zijn. Daar gebeurt het namelijk ook wel dat er een draaideur is,’ aldus Leijten.

Daarmee verschuift zij de focus van de regeling voor bewindspersonen naar een bredere, meer systematische aanpak van belangenverstrengeling. Volgens haar draait het uiteindelijk om één overkoepelend principe. ‘Het heeft te maken met de integriteit van het openbaar bestuur,’ zei ze. Van Rossem waarschuwt echter voor onbedoelde bijeffecten. Zonder goede overgangsregelingen kunnen politieke functies minder aantrekkelijk worden, omdat het afbreukrisico in de politiek al groot is.

Bredere maatschappelijke betekenis van het debat

Het debat over wachtgeld en afkoelperiodes raakt aan een gevoelig punt in de verhouding tussen politiek en samenleving. Burgers die zelf afhankelijk zijn van de reguliere WW-regeling zien politici genieten van royalere voorwaarden na vergelijkbare onzekerheid op de arbeidsmarkt. Het gevoel dat politici een uitzonderingspositie innemen, ondermijnt het vertrouwen in het openbaar bestuur. Daarom is de symbolische waarde van Leijtens voorstel minstens zo groot als de praktische impact ervan.

Bovendien verbindt Leijten het wachtgelddebat nadrukkelijk aan de bredere vraag over integriteit in de politiek. De koppeling die zij legt tussen versobering van de uitkering en strengere draaideurregels voor ambtenaren en volksvertegenwoordigers is nieuw in dit debat. Daarmee geeft zij de discussie een scherpere institutionele dimensie, voorbij de gebruikelijke verontwaardiging over politici die goed voor zichzelf zorgen.

Volgende stap in Den Haag

Vooralsnog heeft Leijten haar voorstellen als voormalig Kamerlid naar buiten gebracht, niet via een formeel wetgevend traject. De vraag is of zittende partijen het voorstel om de wachtgeldregeling te harmoniseren met de gewone WW serieus oppakken. De combinatie van publieke druk, aangescherpte lobbyregels en de hernieuwde aandacht voor belangenverstrengeling bij topambtenaren maakt de kans echter groter dat het debat in de Tweede Kamer binnenkort een nieuwe fase ingaat.