Nederlandse webhoster durft ICC niet te helpen: ‘Coalitie bewaart Europees schild voor later’

Terwijl de Tweede Kamer debatteert over het juiste moment om een zwaar Europees middel te gebruiken, voelt de Nederlandse internetsector de dreiging van Amerikaanse sancties al. Het Dordtse webhostingbedrijf ProcoliX durft geen extra werk aan te nemen van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Dat blijkt uit de context rond een debat waarin D66 bepleit om het zogeheten blocking statute in te zetten, terwijl coalitiegenoten CDA en VVD het middel liever bewaren voor later.

Wat het blocking statute inhoudt

Het blocking statute is een Europees verbod om aan buitenlandse regels mee te werken. Het middel geldt als zwaar, omdat het bedrijven in de Europese Unie juridisch de ruimte kan geven om niet mee te gaan in sancties van een land buiten de EU. D66-Kamerlid Hanneke van der Werf pleitte woensdag in het debat over de sancties tegen het ICC voor gebruik van dit instrument. Volgens D66 moet het kabinet bij nieuwe Amerikaanse stappen tegen het Hof inzetten op dit Europese middel.

Terreurlijst voor ICC-rechters

De achtergrond is de Amerikaanse houding tegenover het Hof. De Amerikaanse regering heeft rechters van het ICC op een terreurlijst gezet. Ze heeft bovendien meermaals aangekondigd het instituut actief te willen ontmantelen. Daardoor zijn sancties geen theoretisch risico meer voor organisaties die met het Hof samenwerken. Het gaat dan niet alleen om het Hof zelf, maar ook om bedrijven die diensten aan het Hof leveren.

Fluwelen handschoen werkte niet

Van der Werf stelde in het debat dat Nederland op eerdere Amerikaanse sancties steeds voorzichtig reageerde, uit vrees voor escalatie. “Die fluwelen handschoen heeft niet gewerkt”, zei zij. Met die woorden pleitte ze voor een stevigere Nederlandse inzet bij nieuwe Amerikaanse stappen. Haar coalitiegenoten delen die urgentie niet. Zij zijn afwachtender over het gebruik van het blocking statute en willen het middel niet nu al op tafel leggen.

VVD: het bestaan van het Hof moet bedreigd zijn

VVD-Kamerlid Queeny Rajkowski wil de maatregel pas gebruiken als het bestaan van het ICC wordt bedreigd. “Wij zijn daar alleen nog niet”, zei zij. Daarmee legt de VVD de lat hoog: zolang het Hof kan blijven functioneren, is volgens haar de inzet van het zware middel niet aan de orde. Het standpunt laat zien dat de coalitie het blocking statute vooral ziet als een laatste redmiddel.

CDA: het middel kan maar één keer worden ingezet

Ook Maes van Lanschot van het CDA wil geen haast. Hij vindt dat de EU-maatregel pas op tafel moet komen als het functioneren van het Hof “significant belemmerd” wordt. Zijn belangrijkste argument is praktisch. Je kunt het middel maar één keer inzetten, zei hij. “De timing is cruciaal.” Wie het te vroeg gebruikt, kan het later niet opnieuw als drukmiddel inzetten wanneer de situatie ernstiger wordt.

Een webhoster die werk laat liggen

Hoe reëel de zorgen zijn, blijkt uit de situatie bij ProcoliX in Dordrecht. Het bedrijf heeft aangegeven geen extra werk aan te durven nemen van het ICC in Den Haag. De directeur vreest dat zijn bedrijf geraakt kan worden door zogeheten secundaire sancties als het het Hof helpt. Het gaat dus om een Nederlands bedrijf dat zich terughoudend opstelt tegenover een instelling in zijn eigen land, uit angst voor maatregelen uit Washington. Die zorgen leven volgens de directeur breder in de sector.

Italiaanse dienst dwong tot stoppen

Die angst heeft een concrete aanleiding. Op 26 augustus zette de Amerikaanse regering de Italiaanse internetdienstverlener Autistici/Inventati op de lijst met terroristische organisaties, omdat zijn digitale infrastructuur terreur mogelijk zou maken. De dienst ziet zich daardoor gedwongen te stoppen. Voor Nederlandse bedrijven in dezelfde sector geldt dit als waarschuwing over hoe ver Amerikaanse sancties kunnen reiken, ook voor organisaties die onder Europees recht opereren.

Schriftelijke vragen van D66 en Pro

Kamerleden Barbara Kathmann van Pro en Sarah El Boujdaini van D66 dienden in september schriftelijke vragen in over de gevolgen voor internetdienstverleners in Nederland. Ze vragen de staatssecretaris voor Economische Zaken, onder wie digitale soevereiniteit valt, en de minister van Buitenlandse Zaken of zij het onwenselijk vinden dat Amerikaanse sancties feitelijk kunnen leiden tot het offline halen van Europese websites en diensten. Dat zou gebeuren zonder tussenkomst van een Europese rechter of autoriteit, terwijl de organisaties onder Nederlands of Europees recht opereren.

Wat het kabinet moet voorkomen

De Kamerleden willen ook weten wat het kabinet doet om te voorkomen dat Nederlandse bedrijven feitelijk uitvoering geven aan sancties die Nederland en de Europese Unie niet onderschrijven. Die sancties zijn gericht tegen een instelling die Nederland juist nadrukkelijk steunt. Daarmee raakt het debat over het blocking statute aan een bredere vraag: hoe beschermt Nederland bedrijven die in de praktijk het werk van het Hof mogelijk maken?

Nog geen besluit

Er is geen besluit genomen om het blocking statute in te zetten. D66 wil het middel gebruiken bij nieuwe Amerikaanse stappen, terwijl VVD en CDA wachten tot het functioneren of bestaan van het Hof in het geding is. Tot die tijd blijven bedrijven als ProcoliX in onzekerheid over de risico’s van werk voor het Hof.