Bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen in Heusden is iets opmerkelijks aan het licht gekomen: Thomas van Os, kandidaat-raadslid voor Gemeentebelangen Heusden, stelt dat er stemmen op hem zijn uitgebracht in dorpshuis ’t Patronaat in Nieuwkuijk, maar dat die stemmen vervolgens niet zijn terug te vinden in het officiële proces-verbaal van het stembureau. De gemeente heeft inmiddels een hertelling aangekondigd om de discrepantie te onderzoeken. De definitieve uitslag wordt donderdag verwacht.
Eigen bolletje rood gekleurd
Het verhaal begint op de verkiezingsdag zelf. Van Os, die op plek acht stond op de kandidatenlijst van Gemeentebelangen Heusden, bracht samen met zijn vrouw zijn stem uit in dorpshuis ’t Patronaat aan de Nieuwkuijksestraat in Nieuwkuijk. Zijn vrouw stemde op haar man — de nummer acht van de lijst — en ook Van Os zelf kleurde zijn eigen bolletje rood. Dat lijkt een alledaagse daad, maar het heeft geleid tot een opvallende bestuurlijke kwestie. Want uit het proces-verbaal van dat specifieke stembureau blijkt dat Thomas van Os daar helemaal geen stemmen zou hebben ontvangen. Nul.
“Maar ik weet honderd procent zeker dat ik daar mijn eigen bolletje rood maakte”, zegt Van Os stellig tegen Omroep Brabant. De 68-jarige politicus liet het er niet bij zitten en diende een officiële melding in bij de gemeente Heusden. Volgens hem zijn er fouten gemaakt bij het tellen van de stemmen, en hij wil dat zijn stemmen alsnog worden meegenomen in de definitieve uitslag. “Dit is echt een domper”, voegde hij daar teleurgesteld aan toe.
Acht jaar politieke ervaring op het spel
Om de achtergrond van deze zaak te begrijpen, is het nuttig om te weten wie Thomas van Os eigenlijk is. De 68-jarige politicus is al acht jaar actief als raadslid in de gemeente Heusden. In 2018 deed hij zijn intrede in de gemeenteraad via voorkeursstemmen, destijds voor de lokale partij Heusden één. Drie jaar later, in 2021, stapte hij op bij die partij en ging hij als zelfstandige fractie verder onder de naam Lijst Van Os. Eind 2022 vond hij een nieuw politiek thuis bij Gemeentebelangen Heusden, de partij waarvoor hij bij de meest recente gemeenteraadsverkiezingen kandidaat stond — op de achtste positie van de lijst.
In totaal behaalde Van Os 134 voorkeursstemmen bij deze verkiezingen. Dat is zijn officieel geregistreerde totaal, maar hij vermoedt dat het er in werkelijkheid meer waren. “Ik vermoed dat ik meer stemmen heb gekregen van familie en buurtgenoten”, zegt hij. Die vermoedens zijn voor hem reden genoeg om de kwestie serieus te nemen en een hertelling te eisen — ook al erkent hij zelf dat hij waarschijnlijk toch niet in de gemeenteraad zal komen.
Wat zegt het proces-verbaal?
De kern van het probleem ligt in het officiële proces-verbaal van het stembureau aan de Nieuwkuijksestraat in dorpshuis ’t Patronaat. Dat document vermeldt dat Van Os in dat stembureau nul stemmen heeft ontvangen. Terwijl hijzelf en zijn vrouw er allebei op hem hebben gestemd. Dat kan betekenen dat de stemmen nooit zijn geteld, of — en dat is de meest voor de hand liggende verklaring volgens de gemeente — dat ze per abuis zijn toegeschreven aan een andere kandidaat.
De woordvoerder van de gemeente Heusden reageert voorzichtig maar constructief op de melding van Van Os. “Dit kan gebeuren, want het tellen van stemmen blijft menselijk werk”, erkent de woordvoerder. Tegelijkertijd benadrukt de gemeente dat er vooralsnog geen aanwijzingen zijn dat stemmen daadwerkelijk zijn verdwenen. “We zien geen verschil tussen het aantal toegelaten kiezers op het stembureau en het aantal uitgebrachte stemmen”, aldus de gemeentewoordvoerder. Het totaal klopt dus — maar de verdeling over de kandidaten mogelijk niet.
Misnotatie als meest waarschijnlijke oorzaak
Juist dat gegeven maakt de situatie bijzonder interessant vanuit een bestuurlijk perspectief. Als er geen stemmen zijn verdwenen — het totaalaantal klopt immers — dan moeten de stemmen die op Van Os zijn uitgebracht ergens anders zijn terechtgekomen. De gemeente Heusden noemt een zogenoemde misnotatie als meest plausibele verklaring. “Een mogelijke verklaring is dat het aantal uitgebrachte stemmen op hem bij een verkeerde persoon is genoteerd”, legt de woordvoerder uit. “Als dat het geval is, gaan we dat alsnog aanpassen.”
Dit scenario — waarbij stemmen niet verdwijnen maar worden toegeschreven aan de verkeerde kandidaat — is een klassieke telfout die bij handmatig tellen kan optreden. Stembiljetten worden na de sluiting van de stembureaus handmatig gesorteerd en geteld, en bij grote aantallen kandidaten op een lijst is de kans op een misnotatie reëel. Het is precies deze menselijke factor die de woordvoerder erkent, zonder daarmee te suggereren dat er sprake is van kwade opzet of structurele problemen bij de telorganisatie in Heusden.
Hertelling aangevraagd en toegekend
Naar aanleiding van de melding van Van Os heeft de gemeente Heusden besloten over te gaan tot een hertelling. Die hertelling moet duidelijkheid verschaffen over wat er precies is misgegaan bij het registreren van de stemmen in het stembureau van ’t Patronaat in Nieuwkuijk. Als de bevindingen kloppen en er inderdaad stemmen onjuist zijn genoteerd, zal de gemeente de registratie aanpassen. De definitieve uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen in Heusden wordt donderdag bekendgemaakt.
Thomas van Os is blij dat zijn klacht serieus wordt genomen en dat er een hertelling plaatsvindt. Tegelijkertijd houdt hij zijn verwachtingen realistisch. “Ik kom waarschijnlijk niet in de gemeenteraad”, geeft hij toe. Maar zijn inzet is principieel van aard: het gaat hem er niet per se om alsnog een raadszetel te veroveren, maar om eerlijk te worden behandeld in het telproces. “Ik wil wel de stemmen hebben die mij toekomen”, stelt hij. “Het recht zal zegevieren.”
Breder fenomeen: hertelling bij verkiezingen
Het geval van Van Os staat niet op zichzelf. Bij gemeenteraadsverkiezingen in Nederland worden geregeld hertellingen uitgevoerd wanneer kandidaten of partijen aanwijzingen hebben dat er fouten zijn gemaakt bij het handmatig tellen van stemmen. Het systeem van handmatig tellen is robuust, maar niet onfeilbaar. Juist bij kleinere stembureaus, waar relatief weinig stemmen worden uitgebracht, kunnen kleine fouten in de notatie een relatief groot effect hebben op de registratie van individuele kandidaten.
Voor Gemeentebelangen Heusden en voor Van Os persoonlijk staat er weliswaar geen raadszetel op het spel — hij verwacht zelf niet over de kiesdrempel te komen — maar de kwestie raakt aan een fundamenteel principe van democratie: elke stem moet correct worden geteld en toegeschreven. De gemeente Heusden neemt die verantwoordelijkheid serieus en heeft toegezegd de hertelling zorgvuldig uit te voeren. Donderdag volgt het definitieve antwoord.
Bronnen en credits
Bronnen: NOS, OmroepBrabant.nl
