Condoleanceregister Paulien Cornelisse vol met herinneringen aan haar taal: ‘Als je van taal houdt, hoef je je nooit te vervelen’

Voor Paulien Cornelisse is binnen een dag een grote hoeveelheid steunbetuigingen binnengekomen. Bijna 4000 mensen lieten ‘lieve berichten’ achter in het condoleanceregister op haar website. Dat liet haar manager desgevraagd weten aan het ANP. De schrijfster en cabaretière overleed woensdag op 50-jarige leeftijd aan de gevolgen van kanker. Wie haar wil gedenken, doet dat in het register, omdat de uitvaart in besloten kring plaatsvindt.

Een register in plaats van een openbaar afscheid

Het register werd donderdagochtend geopend op de website van Cornelisse. Mensen die hun medeleven willen betuigen of een herinnering willen delen, kunnen daar terecht. Omdat de uitvaart besloten is, vormt het register de plek waar publiek en familie elkaar kunnen bereiken.

Al voor de opening van het register ontving het management van Cornelisse honderden e-mails. Het register bundelt die reacties nu op één plek. Het overlijden leverde veel reacties op in Nederland, mede omdat Cornelisse nog op televisie te zien was als jurylid van De Slimste Mens.

De uitzending viel uit

Op de dag van haar overlijden ging de uitzending van De Slimste Mens niet door. Presentator Herman van der Zandt opende de uitzending met mooie woorden voor de cabaretière, schrijfster en jurylid van het programma. Haar plek in de jurystoel was voor veel kijkers een vertrouwd beeld, juist in de weken waarin haar overlijden nieuws werd.

Afscheid in het ziekenhuis, met geliefden

Cornelisse kreeg in 2024 de diagnose kanker en werd sindsdien behandeld. Vanwege haar ziekte moest ze haar theatertour afzeggen, met de voorstelling Komma. Schrijven bleef ze doen: ze werkte nog aan De verwarde cavia – terug op kantoor, het vervolg op haar fictiedebuut uit 2016.

Cornelisse stierf in het Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis in Amsterdam, in het bijzijn van haar geliefden. Ze onderging chemotherapie. In De Slimste Mens droeg ze elke avond een hoed of pet. In de eerste aflevering van het seizoen, dat deze zomer werd opgenomen, sprak ze zelf over haar ziekte. ‘Het wisselt een beetje per dag, maar het overheersende gevoel nu is toch wel onwijze blijdschap dat ik hier mag zijn’, zei ze.

Waarom taal haar ding was

Cornelisse werd op 24 februari 1976 geboren in Amsterdam en groeide daar op. Na een jaar studeren in de Verenigde Staten koos ze voor psychologie aan de Universiteit van Amsterdam. Eind jaren negentig studeerde ze ook in Hiroshima, Japan. Haar carrière begon in de cabaretwereld. In 2008 ging haar eerste cabaretprogramma Dagbraken in première, waarvoor ze de Neerlands Hoop-cabaretprijs kreeg.

De jury prees toen haar ’tegendraadse en vernieuwende’ stijl en ‘eigenzinnige humor rond taal’. Bij het grote publiek brak ze door met haar boek Taal is zeg maar echt mijn ding. Daarin besprak ze taalverschijnselen als de populariteit van het woord ‘ding’ en de effecten van hoofdlettergebruik. Van het boek werden 700.000 exemplaren verkocht. In het voorwoord schreef ze dat mensen vaak iets anders zeggen dan ze bedoelen. Dat is niet erg, maar maakt taal volgens haar wel ‘een interessant onderzoeksobject’.

Columns van 150 woorden

Cornelisse deelde haar onderzoekende blik ook in columns. Jarenlang schreef ze voor NRC en sinds 2018 voor de Volkskrant, in stukken van 150 woorden. Haar laatste column verscheen vorige week. Daarin verbaasde ze zich over het woord ‘apegapen’, terwijl ze een infuus kreeg. ‘Ik stel mij een gapende aap voor; ik denk dat apen niet per se veel, maar wel altijd vol overgave gapen’, schreef ze.

Japan en de kracht van het detail

Een tweede grote liefde was Japan, dat haar al fascineerde sinds haar vijfde. In 2018 presenteerde ze voor de VPRO de vierdelige documentaireserie Tokidoki, vernoemd naar haar lievelingswoord uit het Japans, dat ‘soms’ betekent. In de serie onderzocht ze de Japanse samenleving aan de hand van specifieke woorden. ‘Maar het land is meer dan die clichés’, zei ze destijds in Trouw. In 2020 kwam er een tweede seizoen.

Ook in het buitenland trok haar werk aandacht. In 2012 deed Cornelisse mee aan de Vlaamse versie van De slimste mens ter wereld en bereikte ze de finaleweken. Daarnaast schreef ze tien jaar lang voor NRC Next en NRC, voordat ze in 2018 bij de Volkskrant begon.

Jurylid met een hoed

In het najaar van 2025 werd Cornelisse jurylid van De Slimste Mens, samen met Herman van der Zandt. Ze volgde Philip Freriks en Maarten van Rossem op. Ook daar nam ze kijkers mee in haar kijk op taal. ‘Als je van taal houdt, hoef je je nooit te vervelen’, zei ze vorige week in het programma. Je hoort mensen praten en kunt je afvragen waarom iemand iets zo zegt. Taal bestuderen was voor haar ‘een soort manier van leven’ geworden.

Het register blijft open voor herinneringen

Het register op de website van Paulien Cornelisse is de plek waar fans, lezers en kijkers hun woorden kwijt kunnen. Bijna 4000 berichten in een dag laten zien hoe breed haar werk resoneerde, van haar boeken en columns tot haar televisiewerk. Wie een herinnering wil delen of medeleven wil betuigen, kan daar terecht.