Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) staat voor een groeiende rekening. De gemeente Hardenberg heeft woensdag 25 maart 2026 de eerste dwangsom opgelegd aan de organisatie, omdat het asielzoekerscentrum aan de Jachthuisweg nog altijd in gebruik is, terwijl de overeenkomst tussen het COA en de gemeente al verlopen is. De dagelijkse boete bedraagt 55.000 euro, en die tikt met elke dag verder op richting een mogelijk maximum van 4,95 miljoen euro. Het is opnieuw een teken van de groeiende spanning tussen gemeenten en de nationale opvangorganisatie.
Verlopen overeenkomst, volhardend gebruik
De situatie in Hardenberg is het directe gevolg van een juridisch conflict over het gebruik van de opvanglocatie aan de Jachthuisweg. De overeenkomst die het COA en de gemeente Hardenberg hadden gesloten, is officieel verlopen. Dat betekent dat het gebouw eigenlijk allang gesloten had moeten zijn. Toch verblijven er op woensdag nog 421 asielzoekers in het centrum. Eerder waren dat er ruim 700, wat aangeeft dat er al stappen zijn gezet richting ontruiming, maar de organisatie er niet in slaagt het pand op tijd volledig te ontruimen.
Voor elke dag dat het centrum nog in gebruik is, loopt de teller verder. Bij een dwangsom van 55.000 euro per dag en een vastgesteld maximum van bijna vijf miljoen euro, beschikt de gemeente over een krachtig juridisch middel om de COA tot actie te dwingen. Gemeenten zetten dit soort dwangsommen in als stok achter de deur, een juridische drukbelegging die de organisatie financieel prikkelt om snel te handelen.
Noodopvang in Loozen al ontruimd
Naast de opvanglocatie aan de Jachthuisweg eiste Hardenberg ook het vertrek van asielzoekers uit een noodopvang op een bungalowpark bij het dorp Loozen. Dat is inmiddels gelukt: de laatste bewoners verlieten die locatie op dinsdag 24 maart. Voor die locatie hoeft het COA dus geen dwangsom te betalen. Het laat zien dat de organisatie in staat is locaties te ontruimen, maar dat de aantallen elders nog te groot zijn om dat overal tegelijkertijd te doen.
De situatie in Loozen is daarmee een gedeeltelijk succesje te noemen. Het toont aan dat druk vanuit de gemeente effect kan hebben, maar ook dat die druk locatie voor locatie gevoerd moet worden. De hoofdlocatie aan de Jachthuisweg blijft voorlopig de pijnpunt, met meer dan vier honderd mensen voor wie nog een alternatieve opvangplaats gevonden moet worden.
Patroon van oplopende dwangsommen
Hardenberg is verre van de enige gemeente die het COA financieel onder druk zet. De organisatie heeft eerder al een rekening van maar liefst 6,5 miljoen euro moeten betalen aan de gemeente Westerwolde, waar het aanmeldcentrum in Ter Apel is gevestigd. Daar werd de organisatie herhaaldelijk beboet omdat er meer asielzoekers werden opgevangen dan de afgesproken limiet van 2.000 personen. Die overschrijdingen waren geen incident, maar een structureel probleem dat uitliep op miljoenenboetes.
Nu dreigt ook de gemeente Epe met vergelijkbare maatregelen. In een Fletcher Hotel op de Veluwe worden asielzoekers opgevangen, en Epe wil dat het COA 63.000 euro per dag betaalt zolang de opvang nog voortduurt, met een maximum van ruim 11,4 miljoen euro. Daarnaast eist de gemeente ook 17,250 euro per dag rechtstreeks van de hotelketen Fletcher, tot een maximum van meer dan 3,1 miljoen euro. Met name de combinatie van druk op zowel het COA als op het commerciële bedrijf is opmerkelijk te noemen.
COA klem tussen vraag en aanbod
Het bredere probleem waarmee het COA worstelt, is al jaren zichtbaar: er is structureel te weinig opvangcapaciteit in Nederland om alle asielzoekers fatsoenlijk onder te brengen, terwijl gemeenten steeds minder bereid zijn locaties langer open te houden dan contractueel afgesproken. Het COA bevindt zich daardoor in een spagaat. Enerzijds is er de juridische verplichting om asielzoekers op te vangen, anderzijds zijn er de contracten met gemeenten die een einddatum kennen.
Critici wijzen er al langer op dat dit systeem leidt tot een soort permanente crisissituatie. Telkens wanneer een contract afloopt zonder dat er alternatieve opvang beschikbaar is, komen gemeenten en het COA in een patstelling terecht. De gemeente heeft juridisch gelijk, maar het COA kan mensen niet zomaar op straat zetten. Het resultaat: dwangsommen, juridische procedures en publieke discussie, terwijl de bewoners zelf de dupe dreigen te worden van het institutionele gekibbel.
Financiële druk neemt verder toe
De financiële gevolgen voor het COA zijn aanzienlijk. Als ook in Hardenberg het maximum wordt bereikt, gaat het om bijna vijf miljoen euro. Gecombineerd met de eerder betaalde 6,5 miljoen aan Westerwolde en de potentiële boetes vanuit Epe, kan de totale rekening uitlopen tot tientallen miljoenen euro’s. Dat is publiek geld: het COA wordt gefinancierd door de overheid en de dwangsommen die het betaalt, komen uit diezelfde publieke middelen. Gemeenten die het geld ontvangen, kunnen het weliswaar inzetten voor eigen doeleinden, maar het is een kostbare manier om een structureel beleidsprobleem op te lossen.
Wat nu voor de bewoners in Hardenberg?
Ondertussen leven de 421 asielzoekers die nog verblijven in het centrum aan de Jachthuisweg in onzekerheid. Zij weten dat hun opvanglocatie gesloten moet worden, maar weten niet wanneer en waarheen zij zullen worden overgeplaatst. Voor mensen die al een lange en vaak traumatische vlucht achter de rug hebben, is dit soort onzekerheid extra belastend. Het onderstreept dat de bestuurlijke en juridische conflicten rondom asielopvang niet alleen financiële gevolgen hebben, maar ook directe menselijke consequenties kennen.
De verwachting is dat het COA de komende dagen en weken verdere stappen zal zetten om de opvanglocatie in Hardenberg te ontruimen. Hoeveel dwangsommen daarvoor nog betaald zullen moeten worden, is op dit moment nog niet duidelijk. De teller draait echter al en elke dag dat het centrum open blijft, kost de organisatie opnieuw 55.000 euro. De druk om snel te handelen is daarmee concreet in euro’s uitgedrukt.
Bronnen en credits
Bronnen: Metro, Nieuws.nl, RTL Nieuws
