Brussel draait geldkraan Sierra Leone dicht: ’18 miljoen euro begrotingssteun’

De Europese Commissie heeft de betalingen aan Sierra Leone per direct stopgezet. Dat zegt David van Weel, minister van Justitie en Veiligheid (VVD), op de voorpagina van De Telegraaf. Volgens hem is de reden dat het West-Afrikaanse land niet meewerkt aan de uitlevering van drugscrimineel Jos Leijdekkers, beter bekend als Bolle Jos. Sierra Leone zou dit jaar nog 18 miljoen euro aan begrotingssteun van Brussel krijgen.

Van Weel reageert opgetogen op de stap. “Met deze stap ben ik heel erg blij”, zegt hij. Hij noemt het wrang dat Europees geld gaat naar een land dat niet wil meewerken aan de uitlevering van iemand als Bolle Jos. Via de officiële kanalen van de Europese Commissie is het stopzetten van de steun nog niet bevestigd.

Eerst 18 miljoen, daarna mogelijk 20,5 miljoen

Het gaat om twee afzonderlijke bedragen. Dit jaar zou Sierra Leone nog 18 miljoen euro aan begrotingssteun ontvangen, geld dat rechtstreeks in de staatskas terechtkomt. Dat bedrag is volgens Van Weel nu geblokkeerd.

Voor volgend jaar staat nog eens 20,5 miljoen euro op de planning. Over die uitkering is nog geen beslissing genomen. Nederland hoopt dat ook dit bedrag wordt stopgezet. Daarover wordt nog onderhandeld tussen de EU-lidstaten, die het hierover eens moeten worden voordat er iets verandert.

Wat er nog onduidelijk is over het totaalbedrag

Tussen 2021 en 2027 heeft de Europese Unie in totaal 352 miljoen euro aan subsidies aan Sierra Leone toegekend. Hoe dat geld per jaar is verdeeld, is niet bekend. Daardoor is ook niet duidelijk of er dit jaar helemaal geen Europees geld meer naar het land gaat, of dat alleen de genoemde begrotingssteun van 18 miljoen euro is geblokkeerd.

Naast het geld speelt er nog een ander dossier. In Europees verband wordt gesproken over een eventuele sanctielijst voor ’types als Bolle Jos’. Een besluit daarover is er nog niet. Het maakt duidelijk dat Nederland zoekt naar meer middelen dan alleen het dichtdraaien van de geldkraan.

Maanden van Nederlandse druk

De stap volgt op maanden van Nederlandse druk. Eerder dit jaar zei Van Weel in een interview dat Nederland probeert ontwikkelingsgeld van de Europese Unie aan Sierra Leone stop te zetten. Aanleiding was dat het land Bolle Jos weigert uit te leveren. Daarmee vroeg Nederland de EU om de geldkraan voor het Afrikaanse land dicht te draaien.

Nederland diende meer dan een jaar geleden een formeel uitleveringsverzoek in bij Sierra Leone. Daarna volgden meerdere contacten. “Maar tot nu toe heeft dat helaas niet geleid tot zijn uitlevering”, zei Van Weel in een interview met een tv-station in Sierra Leone. “Voor ons is het tijd om ervoor te zorgen dat we dit proces versnellen.” Later zei hij dat hij op meerdere knoppen tegelijk drukt om Bolle Jos naar Nederland te krijgen.

Wie is Bolle Jos?

Jos Leijdekkers uit Breda geldt als de meest gezochte crimineel van de Lage Landen. In Nederland is hij veroordeeld tot 24 jaar cel voor cocaïnehandel en een liquidatiepoging. In België kreeg hij in verschillende zaken samen meer dan honderd jaar gevangenisstraf. In totaal gaat het om meer dan honderd jaar cel voor grootschalige drugshandel.

Volgens Van Weel houdt Leijdekkers zich schuil in Sierra Leone. Dat is een vermoeden van Nederland: de premier van het land betwist dat. Van Weel zegt dat de regering van Sierra Leone weet dat Bolle Jos er is, maar wil niet alle informatie prijsgeven waarover Nederland beschikt.

Woede in Freetown over de Nederlandse aanpak

De Nederlandse aanpak zorgde voor grote woede in Sierra Leone. Premier David Moinina Sengeh noemde het verzoek aan de EU om de hulp stop te zetten ‘schandalig’ en ‘neo-kolonialisme’. “Wij zijn een onafhankelijk land”, zei hij. “Wij leven niet van hulp van de EU.”

Volgens Sengeh weten de inlichtingendiensten van zijn land niet waar Bolle Jos is. Hij vindt dat Nederland met bewijs moet komen als het wel weet waar de Bredanaar zit, bijvoorbeeld met foto’s. Zonder zulk bewijs kan Van Weel volgens hem geen beschuldigingen uiten en die ook niet gebruiken om te lobbyen bij de EU.

Van Weel verwacht niet dat de relatie met Sierra Leone door het interview slechter wordt. Hij spreekt meestal met de Sierra Leoonse justitieminister Alpha Sesay en niet met de premier. Hij noemde het ‘van de zotte’ dat Nederland geld betaalt aan een land dat een crimineel die in zoveel landen schade aanricht niet wil uitleveren.

Europese aandacht en cocaïne uit West-Afrika

Ook op Europees niveau staat de zaak op de agenda. Het Europees Parlement nam een resolutie aan met als doel betere afspraken met landen buiten de EU, zodat veroordeelde drugscriminelen hun straf niet ontlopen. De resolutie pleit voor betere justitiële samenwerking met derde landen, waaronder landen in West-Afrika. Leijdekkers wordt daarin bij naam genoemd.

Van Weel wijst op een bredere ontwikkeling. West-Afrikaanse landen dienen steeds vaker als doorvoerhavens voor cocaïne uit Zuid-Amerika, bestemd voor de Europese markt. “De cocaïne komt uit Latijns-Amerika, reist vervolgens over de Atlantische Oceaan naar West-Afrika en wordt dan ofwel opgeslagen of opnieuw verscheept”, zegt hij. Volgens de minister gebruikt Bolle Jos West-Afrika als een van zijn hubs en transitpunten. Eerder onderschepte de Franse douane duizenden kilo’s cocaïne op een vrachtschip uit Ghana dat naar Antwerpen voer. De lading wordt in verband gebracht met de organisatie van Bolle Jos.

De stand van zaken

Voorlopig draait het om twee vragen: houdt de blokkade van de 18 miljoen euro stand, en komt er een besluit over de 20,5 miljoen euro van volgend jaar? Over dat laatste onderhandelen de EU-lidstaten nog. Een eventuele sanctielijst voor Bolle Jos en zijn kring wordt in Europees verband nog besproken. Een uitlevering is er vooralsnog niet.