Archief Beeld & Geluid trekt kijkers na dood Paulien Cornelisse: ‘Bijna niets vlak voor haar overlijden’

Het onlinearchief van Beeld & Geluid kent een opvallende drukte sinds het overlijden van Paulien Cornelisse. In De Schatkamer wordt veel gekeken naar oude fragmenten van de schrijfster en cabaretier. Zij overleed op woensdag 30 september op 50-jarige leeftijd. Volgens een woordvoerder van Beeld & Geluid is Cornelisse de meest gezochte persoon in het archief. Alleen de zoektermen Swiebertje en Jiskefet werden vaker ingetikt in de zoekbalk.

Bijna niets voor het overlijden, daarna 45 uur

De cijfers laten een scherp verschil zien. Sinds woensdag is voor in totaal 45 uur aan uitzendingen met Cornelisse bekeken. Vlak voor haar overlijden werd er bijna niets van haar teruggekeken. Daarmee laat het archief zien hoe snel het publiek zich na een bericht als dit richting beeldmateriaal beweegt.

De meeste kijkers kozen voor één specifiek programma: DWDD Summerschool: Aap, Noot, Fout uit 2016. Cornelisse gaf daarin een college over de Nederlandse taal. Het fragment past bij wat veel mensen met haar verbinden. Zij keek op een eigen manier naar taal en hield die kijk jarenlang vast in haar werk.

Het bericht van woensdagmiddag

De bekendmaking kwam op de dag zelf, aan het einde van de middag. In De Schatkamer staat dat Cornelisse op woensdag 30 september overleed. Ze was 50 jaar. In het archief verscheen een in memoriam, waarin haar werk als cabaretière en taalwonder wordt herdacht. Dat stuk is op 30 september om 18:14 uur aangepast.

Het overlijden werd woensdag aan het einde van de middag bekend. Haar management en uitgeverij maakten het nieuws bekend. Cornelisse stierf aan de gevolgen van kanker, in het Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis in Amsterdam. Ze was al enige tijd ziek.

In augustus 2024 deelde Cornelisse zelf met het publiek dat ze aan kanker leed. Om zich op haar behandeling en herstel te kunnen richten, annuleerde ze toen haar theatervoorstelling Komma. Over die periode schreef ze: “Het is allemaal zwaar, maar mijn gezin en ik krijgen veel hulp van onze lieve vrienden en familie.”

Nog te zien in De slimste mens

Op het moment van haar overlijden was Cornelisse nog te zien op televisie. In een nieuw seizoen van de KRO-NCRV-kennisquiz De slimste mens vormde zij de eenkoppige jury, naast presentator Herman van der Zandt. Het is de derde reeks waarin zij als duo te zien zijn. Daarmee was ze tot kort geleden een vaste verschijning op het scherm.

Ook die jaren zijn terug te vinden in het archief. De Schatkamer heeft een overzichtspagina met programma’s waarin Cornelisse te zien of te horen is. Wie meer wil terugkijken, vindt daar het materiaal waar de huidige belangstelling zich op richt.

Van Leids Cabaret Festival tot Neerlands Hoop

Haar theatercarrière begon aan het begin van deze eeuw. In 2007 bereikte Cornelisse de tweede plaats op het Leids Cabaret Festival. Enkele jaren later kreeg ze de cabaretprijs de Neerlands Hoop voor haar voorstelling Dagbraken. In haar voorstellingen kwamen vaak taalelementen terug. Ze had een bijzondere kijk op taal in alle vormen.

Op televisie was zij in de jaren daarna een vrolijke en kleurrijke verschijning. Dat gold ook voor haar optredens in De slimste mens, maar ze was ook daarvoor al veelvuldig te zien. Die herkenbaarheid verklaart mede waarom haar naam in de zoekbalk van het archief zo hoog scoort.

Columns, bestseller en verfilming

Die loopbaan als schrijfster en cabaretière zorgde ervoor dat Cornelisse breed bekend was. Het archief omschrijft haar als cabaretière en taalwonder. Haar voorstellingen, columns en boeken draaiden regelmatig om dezelfde liefde: de Nederlandse taal, in al haar vormen, van het podium tot de krant en de boekenplank.

Naast het podium schreef Cornelisse ook. Als columnist waren haar teksten onder meer te lezen in NRC en de Volkskrant. Misschien wel haar bekendste werk is de bestseller Taal is zeg maar echt mijn ding, dat in 2009 verscheen. In 2018 kwam een verfilming van het boek uit.

Het boek legde de basis voor de bekendheid van haar schrijfwerk. Dat past bij het college uit 2016 dat nu het vaakst wordt teruggekeken. Beide werken laten zien hoe zij taal als onderwerp op een toegankelijke en humoristische manier bij een breed publiek bracht.

Publieksprijs en Boekenweekessay

In 2025 won Cornelisse voor het eerst de NS Publieksprijs, met haar boek De verwarde cavia – Terug op kantoor. Ze noemde dat toen “ongelooflijk”. “Ik word er emotioneel van”, zei ze destijds. In hetzelfde jaar schreef ze het Boekenweekessay, over veelgebruikte Nederlandse woorden.

Dat essay sloot aan op het thema dat haar hele loopbaan kleurde. Veelgebruikte woorden en alledaags taalgebruik waren een terugkerend onderwerp in haar werk, van het podium tot de boekenplank.

De actuele stand in het archief

De belangstelling in De Schatkamer is nog altijd zichtbaar in de zoekcijfers. Cornelisse staat volgens Beeld & Geluid hoog in de lijst van meest gezochte personen, en haar college uit 2016 blijft het meest bekeken fragment. Het archief wijst kijkers daarnaast op de pagina met alle programma’s waarin zij te zien of te horen is.