Amsterdam begint winter met ruimere marge dan vorig jaar: ‘Ik kan niet op voorhand zeggen dat het genoeg is’

De gemeente Amsterdam begint dit jaar met een grotere voorraad winterbedden dan een jaar geleden, toen de eerste raming te krap bleek. Wethouder Zita Pels (opvang) meldde tijdens de raadsvergadering dat er in totaal 760 bedden beschikbaar zijn in de winteropvang. Een garantie dat dit aantal volstaat, geeft ze niet: de situatie in de stad kan veranderen.

Vorig jaar was de raming te laag

De ervaring van vorig jaar speelt duidelijk mee in de planning. Toen was de gemeente aanvankelijk berekend op zo’n 500 bedden in totaal. Dat aantal bleek niet genoeg: er klopten meer daklozen aan dan verwacht.

Daarop schaalde de gemeente later in de winter op naar 621 bedden. De opvang groeide dus tijdens het seizoen mee met de vraag, in plaats van dat de capaciteit vooraf voldoende was ingeschat. Dit jaar is het startpunt een stuk hoger dan de 500 plekken van toen, en ook hoger dan de 621 bedden waar de opvang vorig jaar uiteindelijk op uitkwam.

Wat die 760 bedden precies omvatten

Een deel van het totaal bestaat uit bedden in de reguliere winteropvang. Daarnaast kent Amsterdam de winterkouderegeling, die ingaat op dagen dat het echt heel koud is. Op die momenten komen er 440 bedden bij.

De winterkouderegeling werkt dus als een extra laag bovenop de gewone winteropvang. Hoe de 440 bedden zich precies verhouden tot de 760 plekken, wordt in de toelichting van de gemeente niet uitgesplitst. Duidelijk is wel dat de regeling alleen bij extreme kou wordt ingezet en dat het gaat om een aanvulling op de bestaande bedden.

De wethouder legt zich niet vast

Pels was in haar toelichting terughoudend over de vraag of de capaciteit toereikend is. “In totaal zitten we op 760 plekken. Kan ik op voorhand zeggen: dat is sowieso genoeg? Nee, want we zien wat er gebeurt in de stad, maar we zijn wel heel erg goed voorbereid”, zei ze.

Die formulering past bij de ervaring van vorig jaar. Een raming vooraf kan niet voorspellen hoeveel mensen er in de loop van de winter aankloppen. De gemeente zegt wel te zien hoeveel mensen er dakloos zijn in de stad, soms onzichtbaar. Volgens Pels is Amsterdam daarop goed berekend.

Verwachting: meer mensen buiten

De gemeente gaat er nu van uit dat het aantal mensen dat buiten slaapt in een jaar tijd is toegenomen. Een precies aantal wordt daarbij niet genoemd. Wel is dit de belangrijkste reden dat het startpunt van de winteropvang hoger ligt dan vorig jaar.

Pels sprak ook over wat er gebeurt als de bedden onverhoopt toch tekortschieten. “Als het nodig is, zetten we ook andere instrumenten in. We gaan het niet meemaken dat er anders nog hier mensen buiten zitten”, zei ze. Welke instrumenten dat zijn, licht ze in de aangeleverde toelichting niet toe.

Wie telt mee in de berekening?

Het aantal bedden is berekend op het aantal daklozen dat normaal gesproken buiten slaapt. Dat is een kleinere groep dan alle mensen zonder vaste woonplek. Volgens verschillende tellingen ligt het totale aantal dak- en thuislozen veel hoger, maar cijfers daarvoor worden in de toelichting niet genoemd.

Het verschil zit in de wijze waarop mensen hun nachten doorbrengen. Een deel van de dak- en thuislozen maakt al gebruik van andere opvangregelingen in de stad en komt daardoor niet bij de winteropvang terecht. Anderen logeren bij kennissen of slapen in kelderboxen. Zij zijn dakloos, maar slapen niet buiten en vallen daarom buiten de basis waarop de winterbedden zijn berekend.

Onzichtbare dakloosheid

Dat laatste maakt de planning lastig. Wie op de bank van een kennis slaapt of in een kelderbox, valt niet op in het straatbeeld. Toch kan zo iemand bij strenge kou of wanneer de logeermogelijkheid wegvalt alsnog een plek nodig hebben.

Pels verwees daar zelf naar toen ze zei dat de gemeente ziet hoeveel mensen er, soms onzichtbaar, dakloos zijn. De raming blijft daarmee afhankelijk van hoeveel mensen er daadwerkelijk buiten slapen en hoe snel dat verandert zodra het kouder wordt.

Wat de cijfers betekenen voor de komende maanden

Het startpunt is dus in alle opzichten ruimer dan een jaar geleden: 760 bedden tegenover 500, en tegenover de 621 waarop het vorig jaar uiteindelijk uitkwam. Daarbovenop kan de winterkouderegeling op de koudste dagen 440 bedden toevoegen.

Of dat genoeg is, hangt af van de komende winter. Vorig jaar liet zien dat de vraag boven de eerste raming kan uitkomen. De wethouder houdt daarom de mogelijkheid open om extra maatregelen te nemen als de bedden niet volstaan, en zegt dat ze niet wil meemaken dat mensen buiten blijven zitten.